- Europees Migratiepact: Met de instemming van de Tweede Kamer en de inwerkingtreding van nieuwe EU-regels, is er in Europees verband gekozen voor striktere buitengrenzen en snellere procedures. [1, 2]
- Strengere wetgeving: Politieke partijen zoals de VVD en het CDA gebruiken de term expliciet als antwoord op de druk op huisvesting, zorg en onderwijs. Dit vertaalt zich naar concrete maatregelen, waaronder de inperking van gezinshereniging. [1, 2]
Hoewel de term breed wordt geaccepteerd als politieke standaard, is er ook kritiek. Analisten en maatschappelijke organisaties wijzen erop dat de retoriek over ‘grip’ soms leidt tot onrealistische verwachtingen of wordt ingezet als politiek instrument in plaats van een oplossing voor de complexe realiteit achter migratiestromen. Organisaties als VluchtelingenWerk
Hoe politiek Den Haag ‘grip op migratie’ probeert te krijgen
“Ongeveer 900”, “ongeveer 1000”, “ongeveer 900”. Elke maandag(opent in nieuw venster) publiceert het ministerie van Justitie en Veiligheid een nieuwsbericht van één zin met de “asielinstroom” van de week ervoor. Die cijfers moeten omlaag, vindt het kabinet, dat ‘grip op migratie’ wil.
Nederland kan zoveel asielzoekers niet aan, is de gedachte. De zogenoemde asielketen zit verstopt, er is niet genoeg plek om mensen te huisvesten en zorg en onderwijs staan onder druk, vindt het kabinet. Daarom wordt gewerkt aan nieuwe regels in Europa en in Nederland.
Deze week stemde de Tweede Kamer in met het Europese Asiel- en Migratiepact, dat half juni moet ingaan. En over een kleine twee weken behandelt de Eerste Kamer ‘de asielwetten van Faber’, de asielnoodmaatregelenwet en de invoering van een tweestatusstelsel. En dan is er ook de spreidingswet, die al geldt, maar waarover de discussie voortduurt.
10 jaar praten
Het EU-pact werd donderdag in de Tweede Kamer aangenomen. De coalitie stemde voor. Tegenstand was er op links en bij FVD en de groep-Markuszower.
Het grote bezwaar van radicaal-rechts is dat er soevereiniteit wordt overgedragen aan Europa en dat de regels niet ver genoeg gaan. Links vindt dat de regels juist te streng zijn. GroenLinks-PvdA-Kamerlid Westerveld noemde het “een hardvochtige route over rechts”.
In het Europese migratiepact staat dit:
- Kortere asielprocedures aan de buitengrens van de EU
- Onderscheid tussen kansrijke en kansarme asielzoekers
- Kansarme asielzoekers moeten uitzetting afwachten in (half) gesloten centra
- Ze moeten snel terug naar het land van herkomst of een ander veilig land
- Lidstaten mogen ook hun gehele asielprocedure laten uitvoeren in een veilig land buiten de EU
De positie van D66 is interessant. De partij van premier Jetten beloofde in campagnetijd streng te zijn op migratie, maar is niet gewend hier voorop te lopen. En ook deze week bleek D66 terughoudend.
D66 stemde voor het migratiepact, maar over de bijbehorende terugkeerwet bleek onenigheid te zijn binnen de coalitie. Dat zit zo: het EU-pact gaat vooral over tegenhouden aan de buitengrens. Om mensen terug te sturen, is een extra terugkeerwet nodig. In het regeerakkoord is afgesproken dat ook die gesteund wordt door de coalitie.
Maar dat sluitstuk van het pact bleek strenger dan voorzien. In Brussel stemde D66 al tegen en ook in de Tweede Kamer wil D66 het er toch nog over hebben. Geen denken aan, zeggen VVD en CDA. Wordt vervolgd, want de Tweede Kamer moet zich er nog over buigen.
‘Strengste ooit’
Dat was het Europese deel. In ons land wordt ook gewerkt aan asielwetten, de wetten waarvan de vorige minister Faber (PVV) zei dat ze voor het “strengste asielregime ooit” gingen zorgen.
Het kabinet-Jetten zet die wetten door, en dat kan binnen de Europese regels. Het staat landen vrij nationale wetgeving op te stellen binnen de kaders van het migratiepact. Het gaat dan bijvoorbeeld om regels over opvanglocaties, sociale voorzieningen of sommige procedures.
Dit staat in de Nederlandse asielwetten:
- Een tweestatusstelsel met onderscheid tussen mensen die gevaar lopen vanwege hun etniciteit, geaardheid of religie en mensen die vluchten voor oorlog en (natuur)geweld
- Een verkorting van de verblijfsvergunning van vijf naar drie jaar
- Tijdelijke asielvergunningen die elke drie jaar worden beoordeeld
- Geen dwangsommen meer voor de IND
- Gezinshereniging wordt lastiger
- Illegaliteit wordt strafbaar
Volgens het ministerie is het nodig “de asielketen snel te ontlasten”. Daarom worden “nationale keuzes” gemaakt. Nederland wordt daarmee minder aantrekkelijk voor asielzoekers, is het idee.
Of de plannen ook doorgaan, is nog onzeker. Deze maand behandelt de Eerste Kamer de wetten, die in de Tweede Kamer al zijn aangenomen. Mocht de senaat ze goedkeuren, dan voert het kabinet ze “onverkort” uit, staat in het coalitieakkoord.
Maar er is veel kritiek, ook op de uitvoerbaarheid, onder meer van IND, Raad van State, kerken(opent in nieuw venster), advocatuur(opent in nieuw venster) en rechtspraak(opent in nieuw venster). De senaatsfractie van D66 is dan ook “heel kritisch”, zegt fractievoorzitter Dittrich. Hij dreigt tegen te stemmen, vooral vanwege de strafbaarstelling van illegaliteit, die de PVV er ter elfder ure in kreeg. Dittrich: “Waarom moet dat strafbaar worden? Dat zie ik niet zitten.”
Ook binnen de senaatsfractie van CDA leven bezwaren, tekende Trouw eerder op(opent in nieuw venster). Daar komt nog bij dat voorstander BBB deze week weer een senator kwijtraakte. Zo komt een meerderheid daar mogelijk in gevaar.
Als de Eerste Kamer er toch mee instemt, kan het snel gaan. Want dan wordt “een reeks instroombeperkende maatregelen met onmiddellijke ingang van kracht”, schreef minister Van den Brink (Asiel en Migratie, CDA) vorige week aan alle gemeenten. Hoewel het daarbij wel de vraag is in hoeverre uitvoeringsinstanties er klaar voor zijn.
De minister schreef dit aan de gemeenten, omdat die de al geldende spreidingswet moeten uitvoeren voor betere verdeling van asielzoekers. Dat gaat niet zonder slag of stoot. Op veel plekken is daartegen verzet, bleek ook weer bij de gemeenteraadsverkiezingen.
Gissen
Bij die verkiezingen hebben veel partijen winst geboekt die tegen de komst van asielzoekerscentra zijn. Maar het kabinet houdt nog vast aan opgelegde spreiding. De minister maakte onlangs bekend dat gemeenten voor nog eens tienduizenden plekken moeten zorgen.
De spreidingswet wordt “voorlopig in stand” gehouden, maar moet uiteindelijk “overbodig” worden, staat in het coalitieakkoord. Dat gebeurt sneller als de instroom omlaaggaat, want dan zijn er minder opvangplekken nodig. Zie daar het verband met het EU-pact en de asielwetten.
Naar de ‘grip’ die het moet leveren, blijft het gissen. Gaat het ministerie uiteindelijk naar weekberichten van “ongeveer 300”, ongeveer 500 of “ongeveer 800”? Niemand kan dat voorspellen, al is het maar omdat vluchtelingenstromen voor een groot deel afhankelijk zijn van de situatie in de wereld.
EINDE