[19]

NOTEN 15, 16 EN 17

[20]

ZIE NOTEN 15, 16 EN 17

[21]

ZIE NOOT 2

[22]

CONSILIUM EUROPA EU

VERKLARING EU-TURKIJE, 18 MAART 2016

https://www.consilium.europa.eu/nl/press/press-releases/2016/03/18/eu-turkey-statement/

Verklaring EU-Turkije, 18 maart 2016

De leden van de Europese Raad hebben vandaag hun Turkse collega ontmoet. Dit is sinds november 2015 de derde bijeenkomst die gewijd is aan het verdiepen van de betrekkingen tussen Turkije en de EU en aan het oplossen van de migratiecrisis. 

De leden van de Europese Raad betuigden hun diepste leedwezen met het Turkse volk na de bomaanslag van zondag in Ankara. Zij veroordeelden deze gruwelijke daad met klem en herhaalden dat zij de bestrijding van terrorisme in al zijn vormen blijven steunen. 

Turkije en de Europese Unie bevestigden opnieuw dat zij vasthouden aan de uitvoering van het gezamenlijk actieplan dat op 29 november 2015 in gang is gezet. Er is al veel vooruitgang geboekt, zoals de openstelling door Turkije van zijn arbeidsmarkt voor Syriërs die tijdelijke bescherming genieten, de invoering van nieuwe visumvoorschriften voor Syriërs en andere nationaliteiten, de intensivering van de beveiliging door de Turkse kustwacht en politie en betere informatie­uitwisseling. Voorts is de Europese Unie begonnen met het uitkeren van de 3 miljard euro van de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije voor concrete projecten en zijn er vorderingen gemaakt bij de visumliberalisering en de toetredingsonderhandelingen, onder meer in de vorm van de opening van hoofdstuk 17 in december jongstleden. Op 7 maart 2016 heeft Turkije voorts ingestemd met de snelle terugkeer van alle migranten die vanuit Turkije oversteken naar Griekenland en geen internationale bescherming behoeven, en met het terugnemen van alle irreguliere migranten die in de Turkse wateren worden onderschept. Turkije en de EU kwamen tevens overeen de maatregelen tegen mensensmokkelaars te blijven opvoeren en toonden zich erover verheugd dat de Navo in de Egeïsche Zee optreedt. Daarnaast erkennen Turkije en de EU dat snel verdere en vastberaden inspanningen nodig zijn. 

Teneinde het bedrijfsmodel van de mensensmokkelaars te breken en migranten een alternatief te bieden voor het wagen van hun leven, hebben de EU en Turkije vandaag besloten een eind te maken aan de irreguliere migratie van Turkije naar de EU. Om dit doel te bereiken, zijn zij de volgende bijkomende actiepunten overeengekomen: 

1) Alle nieuwe irreguliere migranten die per 20 maart 2016 vanuit Turkije oversteken naar Griekenland, worden naar Turkije teruggestuurd. Dit zal gebeuren in volledige overeenstemming met het EU-recht en het internationaal recht, en enige vorm van collectieve uitzetting is derhalve uitgesloten. Alle migranten zullen bescherming genieten in overeenstemming met de betreffende internationale normen en met inachtneming van het beginsel van non-refoulement. Dit is een tijdelijke en buitengewone maatregel die nodig is om een eind te maken aan het menselijk leed en om de openbare orde te herstellen. Migranten die op de Griekse eilanden aankomen, zullen deugdelijk worden geregistreerd en eventuele asielverzoeken zullen door de Griekse autoriteiten individueel worden verwerkt overeenkomstig de richtlijn asielprocedures, in samenwerking met het UNHCR. Migranten die geen asiel aanvragen of wier asielverzoek overeenkomstig die richtlijn ongegrond of niet-ontvankelijk wordt bevonden, zullen naar Turkije worden teruggestuurd. Turkije en Griekenland zullen met de steun van de instellingen en agentschappen van de EU de nodige stappen ondernemen en zo nodig bilaterale regelingen treffen, bijvoorbeeld betreffende de aanwezigheid per 20 maart 2016 van Turkse functionarissen op de Griekse eilanden en van Griekse functionarissen in Turkije, teneinde de nodige verbindingen tot stand te brengen en aldus ertoe bij te dragen dat die regelingen soepel functioneren. De kosten voor de operaties in verband met de terugkeer van irreguliere migranten zullen door de EU worden gedragen. 

2) Voor elke Syriër die vanaf de Griekse eilanden naar Turkije wordt teruggestuurd, zal een andere Syriër vanuit Turkije in de EU worden hervestigd, rekening houdend met de kwetsbaarheids­criteria van de VN. Er zal met de steun van de Commissie, EU-agentschappen, andere lidstaten en het UNHCR een mechanisme worden ingesteld om ervoor te zorgen dat dit beginsel wordt toegepast vanaf de dag waarop de terugkeeroperaties een aanvang nemen. Voorrang zal worden gegeven aan migranten die niet eerder op een irreguliere manier de EU zijn binnengekomen of dit hebben geprobeerd. Van EU-zijde zal hervestiging krachtens dit mechanisme in eerste instantie worden geïmplementeerd door de toezeggingen na te komen die de lidstaten hebben gedaan in de conclusies van de vertegenwoordigers van de regeringen van de lidstaten, in het kader van de Raad bijeen, van 20 juli 2015, in het kader waarvan er nog 18 000 plaatsen voor hervestiging overblijven. Aan eventuele verdere hervestigingsbehoeften zal worden voldaan door middel van een soortgelijke vrijwillige regeling tot een maximum van nog eens 54 000 personen. Het verheugt de leden van de Europese Raad dat de Commissie een wijziging van het herplaatsingsbesluit van 22 september 2015 zal voorstellen, opdat eventuele hervestigings­toezeggingen die in het kader van deze regeling worden gedaan, kunnen worden verrekend met niet-toegewezen plaatsen uit hoofde van het besluit. Indien deze regelingen niet volstaan om de irreguliere migratie te stoppen, en de terugkeeraantallen benaderen bovengenoemde aantallen, zal dit mechanisme worden herzien. Indien de terugkeer­aantallen bovengenoemde aantallen overschrijden, zal dit mechanisme worden stopgezet. 

3) Turkije zal de nodige maatregelen nemen om te voorkomen dat nieuwe routes voor illegale migratie over land of over zee ontstaan, en zal daartoe met de buurlanden en de EU samenwerken. 

4) Zodra de irreguliere grensoverschrijdingen tussen Turkije en de EU ten einde lopen of ten minste aanzienlijk en duurzaam zijn verminderd, zal een vrijwillig programma voor toelating op humanitaire gronden in werking worden gesteld. De lidstaten zullen op vrijwillige basis aan dit programma bijdragen. 

5) De voltooiing van de routekaart inzake visumliberalisering zal ten aanzien van alle deelnemende lidstaten worden versneld teneinde de visumplicht voor Turkse burgers uiterlijk eind juni 2016 op te heffen, mits aan alle benchmarks is voldaan. Met het oog daarop zal Turkije de nodige stappen ondernemen om te voldoen aan de resterende vereisten, opdat de Commissie, in aansluiting op de noodzakelijke beoordeling of aan de benchmarks is voldaan, voor eind april een passend voorstel kan doen op basis waarvan het Europees Parlement en de Raad een definitief besluit kunnen nemen. 

6) De EU zal, in nauwe samenwerking met Turkije, de uitbetaling van de oorspronkelijk in het kader van de Faciliteit voor vluchtelingen in Turkije toegewezen 3 miljard euro verder versnellen en zorgen voor de financiering van meer projecten voor personen onder tijdelijke bescherming, die vóór eind maart met de snelle inbreng van Turkije zullen worden vastgesteld. Een eerste lijst met concrete projecten voor vluchtelingen die snel kunnen worden gefinancierd met behulp van de Faciliteit, met name op het gebied van gezondheidszorg, onderwijs, infrastructuur, levensmiddelen en andere kosten van levensonderhoud, zal binnen een week gezamenlijk worden opgesteld. Zodra deze middelen bijna zijn opgebruikt, en mits aan bovengenoemde toezeggingen is voldaan, zal de EU tot eind 2018 extra financiering van nog eens 3 miljard euro voor de Faciliteit vrijmaken. 

7) De EU en Turkije toonden zich ingenomen met de lopende werkzaamheden ter modernisering van de douane-unie. 

8) De EU en Turkije bevestigden dat zij zich zullen inzetten om het toetredingsproces nieuw leven in te blazen, zoals beschreven in hun gezamenlijke verklaring van 29 november 2015. Zij spraken hun tevredenheid uit over het openen van hoofdstuk 17 op 14 december 2015 en hebben besloten om als volgende stap nog tijdens het Nederlandse voorzitterschap hoofdstuk 33 te openen. Zij toonden zich ingenomen met het feit dat de Commissie hiertoe in april een voorstel zal indienen. De voorbereidende werkzaamheden voor het openen van andere hoofdstukken zullen in een versneld tempo worden voortgezet overeenkomstig de bestaande regels, waarbij de standpunten van de lidstaten onverlet blijven. 

9) De EU en haar lidstaten zullen met Turkije samenwerken bij elke gezamenlijke inspanning ter verbetering van de humanitaire omstandigheden in Syrië – met name in bepaalde gebieden nabij de Turkse grens – die de lokale bevolking en vluchtelingen in staat zou stellen in veiliger gebieden te wonen. 

Al deze elementen zullen parallel worden behandeld en gezamenlijk op maandbasis worden gemonitord. 

De EU en Turkije hebben besloten om indien nodig opnieuw bijeen te komen overeenkomstig de gezamenlijke verklaring van 29 november 2015. 

EINDE VERKLARING

”Op 18 maart 2016 kwamen de EU en Turkije overeen dat alle irreguliere migranten die aankomen op de Griekse eilanden teruggestuurd worden naar Turkije”

INTERNATIONALE SPECTATOR

FACT CHECK: HEEFT DE EU-TURKIJE DEAL HET

AANTAL MIGRANTEN EN GRENSDODEN NAAR

BENEDEN GEBRACHT?

THOMAS SPIJKERBOER 

2016

https://spectator.clingendael.org/pub/2016/4/de_vluchtelingen_deal/

Op 18 maart 2016 kwamen de EU en Turkije overeen dat alle irreguliere migranten die aankomen op de Griekse eilanden teruggestuurd worden naar Turkije.[1] Algemeen wordt ervan uitgegaan dat deze overeenkomst tot een dramatische daling van het aantal irreguliere migranten, en bijgevolg van het aantal grensdoden, heeft geleid.[2]

Illustratief voor deze gedachte is dit citaat uit de tweede vooruitgangsrapportage van de Europese Commissie over de implementatie van de deal: “De scherpe afname van het aantal irreguliere migranten en asielzoekers dat de overtocht van Turkije naar Griekenland maakt, bewijst de effectiviteit van de [EU-Turkije] Verklaring – en in het bijzonder, dat hetbusiness model van de smokkelaars gebroken kan worden. De duidelijke boodschap aan migranten is dat in Turkije in een boot stappen, waarbij levens in gevaar worden gebracht, het risico niet waard is omdat er een legale en veilige route is , namelijk hervestiging.” (p. 2).

Zijn deze aannames correct?

Als er een causaal verband zou bestaan tussen de deal en het aantal migranten en grensdoden, dan zou je verwachten dat deze aantallen afnemen na het van kracht worden van de deal op 20 maart 2016. Je zou bovendien verwachten dat, aangezien de deal al eerder werd aangekondigd, deze aantallen vlak voor de inwerkingtreding ervan toenemen, omdat veel mensen zullen proberen naar Griekenland te komen vlak voordat de deal van kracht wordt (het ‘net op tijd-effect’).

Data van UNHCR over het aantal migranten dat maandelijks aankomt op de Griekse eilanden (fig. 1) laten een piek zien in oktober 2015, toen 221.374 migranten voet aan wal zetten. Na deze piek daalt het aantal aankomsten gestaag. Analyse van meer gedetailleerde data per week (fig. 2) laat geen intensivering van de dalende trend na 20 maart 2016 zien. De trend is neerwaarts en wordt niet beïnvloed door de deal.

De data per week tonen wel de verwachte toename aan vlak voor de deal werd gesloten (met een piek op 24 februari 2016, van 20.717 aankomsten in één week). Dit is een indicatie dat het ‘net op tijd-effect’ inderdaad heeft plaatsgevonden, omdat mensen zagen aankomen dat de deal gesloten zou worden en zij besloten de oversteek te maken voordat zij er last van konden ondervinden. Daarentegen kan men deze tijdelijke toename ook interpreteren als een onregelmatigheid in de stabiele neerwaartse trend sinds oktober 2015.

Samenvattend heeft de deal geen aanwijsbare invloed op de daling van het aantal overtochten over de Egeïsche zee. Mogelijk leidde de deal tot een tijdelijke toename in de weken voordat zij werd afgesloten.

Wanneer we kijken naar het aantal grensdoden in dezelfde periode (fig. 3), dan is er een piek waarneembaar in oktober 2015 en een nog hogere piek in december 2015-januari 2016; de aantallen nemen vervolgens in februari en maart 2016 scherp af.

Deze data zijn moeilijker te interpreteren dan die van de aantallen aangekomen migranten. Ten eerste staan de cijfers van de geregistreerde aantallen aangekomen migranten (fig. 1 en 2) niet in direct verband met het geregistreerde aantal doden (fig. 3). Dat kan zijn omdat er geen relatie bestaat tussen het aantal aankomsten en het aantal doden (in dat geval varieert het sterftecijfer). Maar het zou ook kunnen dat één of beide bronnen niet volmaakt zijn. Dat geldt zeker voor het aantal grensdoden, omdat in dit geval de betrouwbaarheid van de geregistreerde aantallen aantoonbaar problematisch is.

Ten tweede laten de data een afname van het aantal grensdoden zien na de piek in september-oktober en december-januari, beide voordat de deal van kracht werd. De cijfers van het aantal grensdoden sluiten niet uit dat de EU-Turkije deal een bijkomend effect had op de afname, maar als dat effect al bestaat, is het slechts van beperkte invloed op de al bestaande neerwaartse trend.

Ten derde neemt de Europese Commissie, in de in de inleiding van dit artikel geciteerde tekst, aan dat het positieve effect van de deal op het aantal grensdoden verband houdt met het afgenomen aantal migranten dat in Turkije in een bootje stapt. Zoals hierboven beschreven, heeft de deal geen aanwijsbaar effect gehad op de aantallen migranten die de Egeïsche zee overstaken. Het is daarom onwaarschijnlijk dat een positieve ontwikkeling van het aantal grensdoden met de deal in verband kan worden gebracht.

Men kan tegenwerpen dat de EU-Turkije deal wellicht niet heeft geleid tot een afname van het aantal migranten dat arriveert, maar dat zij er wel aan heeft bijgedragen de te verwachten stijging van de aantallen aankomende bootmigranten in de zomer van 2016 te voorkomen. Het is zeker opmerkelijk dat het aantal migranten dat in 2016 op de Griekse eilanden arriveerde zo laag is. De data in figuur 2 beginnen in oktober 2015; vergelijkbare dagelijkse cijfers voor de daaraan voorafgaande periode zijn niet beschikbaar. Als we echter kijken naar de maandelijkse data (fig. 1), dan kunnen we vaststellen dat de aantallen in 2016 gearriveerde migranten vergelijkbaar zijn met die voor de zomer van 2015, toen de aantallen nog lager waren dan nu. Het is aannemelijker om de piek in oktober 2015 te beschouwen als een uitzonderlijke situatie die om een verklaring vraagt. Als de deal al enig effect heeft gehad, dan is het dat het de ingezette daling van de aantallen migranten – vanwege ‘het net op tijd-effect’ – heeft uitgesteld.

Er is dan ook geen aanwijsbare relatie tussen de EU-Turkije deal en de aantallen migranten die de Egeïsche Zee van Turkije naar Griekenland zijn overgestoken. De daling in de aantallen ging aan de deal vooraf en zij heeft geen aanwijsbare relatie tot deze daling (behalve de mogelijke tijdelijke toename in de weken voordat zij werd gesloten). De data van het aantal grensdoden laten een kleine positieve ontwikkeling zien na maart 2016, maar het is onwaarschijnlijk dat die met de deal in verband gebracht kan worden.

Heeft het afsluiten van de Balkan-route tot afname van het aantal asielverzoeken in de EU geleid?

Nu kan men stellen dat niet zozeer, of niet alleen, de EU-Turkije deal van invloed is geweest op de daling van het aantal migranten, maar dat (ook) het sluiten van de landsgrenzen op de westelijke Balkan hieraan heeft bijgedragen. Op 18 november 2015 begonnen Macedonië, Servië en Kroatië de grensovergangen te sluiten. Alleen asielzoekers uit Syrië, Irak en Afghanistan mochten de grenzen nog over.

Deze beperking was het gevolg van het Sloveense besluit van de dag ervoor om geen doorgang te verlenen aan asielzoekers en migranten uit andere landen, zoals Iran, Eritrea, Somalië, Libië, Pakistan, Marokko en Algerije. Op 21 januari 2016 voegden de Macedonische autoriteiten een extra criterium toe, waarbij Syrische, Irakese en Afghaanse vluchtelingen alleen de grens over mochten steken als zij de intentie hadden door te reizen naar Duitsland of Oostenrijk. De Macedonische grens werd op 9 maart volledig afgesloten, waardoor de Balkon-route werd geblokkeerd. Kortom: het sluiten van de Balkan-route vond geleidelijk plaats tussen november 2015 en maart 2016.

Aannemende dat het sluiten van de Balkan-route tot een daling van het aantal asielzoekers in Europa heeft geleid, dan zou men mogen verwachten dat het aantal asielzoekers dat niet afkomstig is uit Syrië, Irak en Afghanistan na 18 november 2015 is afgenomen (fig. 4).

De cijfers van het aantal eerste asielverzoeken in de EU (uitgezonderd Afghanen, Irakezen en Syriërs) laten een piek zien in de periode juli-oktober 2015. In november nam het aantal verzoeken af, maar die daling is waarschijnlijk te vroeg om haar in verband te kunnen brengen met de op 18 november ingevoerde beperkingen. Hoewel de daling in december en januari doorzette, steeg daarna het aantal verzoeken weer.

Deze cijfers geven geen eenduidig beeld en zijn voor twee verschillende interpretaties vatbaar. Men kan stellen dat in december 2015 en januari 2016 de grenssluitingen een extra effect hadden op de afname die al eerder was begonnen. Maar men kan ook concluderen dat de afname al vóór het sluiten van de grenzen begon en dat de curve geen extra effect laat zien als gevolg van het sluiten van de grenzen; de grenssluitingen en de afnemende cijfers staan daarom niet met elkaar in verband.

Omdat Afghanen, Irakezen en Syriërs ook geraakt werden door de gevolgen van de grenssluitingen van na januari 2016, zou men een afname verwachten van alle asielzoekers (inclusief Syriërs, Irakezen en Afghanen) na 21 januari 2016, of in ieder geval na 9 maart 2016 (figuur 5). Figuur 5 laat dit echter niet zien. De meeste eerste asielaanvragen werden in september en oktober 2015 ingediend; na januari 2016 bleef het aantal aanvragen gelijk en steeg zelfs licht.

Als je de figuren 4 en 5 in samenhang bekijkt, dan laten de data sinds de Balkanlanden in november 2015 begonnen met het sluiten van hun grenzen geen eenduidig beeld zien. De data over het effect van het sluiten van de grenzen voor Afghanen, Irakezen en Syriërs spreken het beeld tegen dat de grenssluitingen gerelateerd waren aan de afname van het aantal asielaanvragen. Het is daarom niet plausibel dat het sluiten van de Balkan-route in verband kan worden gebracht met de daling van het aantal asielaanvragen.

Zijn er betere verklaringen voor het afnemende aantal migranten en grensdoden?

Zowel vrijwillige als gedwongen migratie is een complex fenomeen, dat wordt beïnvloed door veel verschillende factoren. Een van de factoren is het beleid van potentiële bestemmingslanden. Het idee dat één beleidsmaatregel een dramatisch effect kan hebben, is echter bijzonder onaannemelijk. Syrische vluchtelingen vluchten ergens vandaan. Een primaire factor waar naar gekeken moet worden is daarom de ontwikkeling van geweld in Syrië (de intensiteit, de geografische spreiding van het geweld en het bestaan van veilige corridors tussen oorlogsgebieden en de grens). Een andere factor is of vluchtelingen opgevangen worden in omringende landen. Mensen reageren creatief en dynamisch op een geopolitieke crisis in zijn geheel, niet op een lineaire manier, zoals gesuggereerd in Europese beleidsdocumenten.

Elders heb ik de hypothese geopperd dat de piek in 2015 het gevolg was van het de facto verbod van Syrische vluchtelingen om asiel te zoeken. De meest waarschijnlijke verklaring voor wat er in 2015 gebeurde, is dat de combinatie van het verbod voor vluchtelingen om te reizen; het gebrek aan hervestiging van vluchtelingen uit Turkije, Libanon, Jordanië en Irak; en de obstakels om als vluchteling in deze landen een aanvaardbare levensstandaard te verwerven, heeft geresulteerd in een scherpe toename van de vraag naar de diensten van mensensmokkelaars op de Turkije-Griekenland-route.

Anekdotisch bewijs suggereert dat dit aanvankelijk leidde tot een scherpe stijging van de prijs voor degenen die deze route wilden nemen. Dit zorgde vervolgens voor een scherpe toename van het aanbod, hetgeen weer resulteerde in een daling van de prijzen. Die lage prijzen leidden ertoe dat andere vluchtelingen uit zowel Eritrea en Afghanistan, alsook niet-vluchtelingen, naar Europa gingen reizen. Dit kan verklaren waarom niet alleen de aantallen Syrische vluchtelingen die via Turkije en Griekenland de EU bereikten sterk stegen, maar ook het aantal migranten van andere nationaliteiten.

De combinatie van het verbod en het niet bieden van een acceptabel vestigingsalternatief in de regio had een effect dat tegengesteld was aan het beoogde doel. Het leidde tot meer migratie, niet alleen van Syriërs, maar trok ook mensen aan die anders niet naar Europa waren gekomen. De data om deze hypothese te toetsen zijn niet voorhanden. Daar is meer voor nodig dan eenvoudige statistieken, onder meer lange termijn kwalitatief onderzoek en nieuwe statistische datasets die beter geschikt zijn om de effecten van beleid te onderzoeken. Desalniettemin is de hypothese die ik geopperd heb in lijn met de heersende theorie binnen de migratiesociologie, en biedt deze theorie een genuanceerdere verklaring van de statistische data dan heersende ideeën.

De ontwikkeling van het aantal grensdoden is het onderwerp van lopend onderzoek door mijn collega aan de Vrije Universiteit, Tamara Last. Eén van haar bevindingen is dat op mediaberichten gebaseerde datasets zoals die van IOM, die ook in deze blogpost worden gebruikt, zeer problematisch zijn. Deels is dit omdat veel lichamen niet gevonden worden en omdat veel mensen overlijden zonder dat hiervan melding gemaakt wordt door de autoriteiten of in de media. Voor een ander deel is dit omdat de op de media gebaseerde datasets net zoveel de veranderingen in media-aandacht weerspiegelen als veranderingen in het aantal doden. Het is cruciaal dat verschillende bronnen worden gebruikt. Als toevoeging aan datasets die afkomstig zijn van de media en populair zijn bij (niet-) gouvernementele organisaties en de media, is het nodig om ook officiële data van de burgerlijke stand te gebruiken.

Last heeft zulk onderzoek uitgevoerd tot en met 2013, maar onze oproepen aan overheden om deze data te verzamelen uit hun eigen bronnen (digitale bevolkingsregisters) voor de periode van 2014 tot heden, werden genegeerd. Zonder een diepgaande analyse gebaseerd op verschillende datasets, is het onmogelijk om een betere verklaring te vinden voor het aantal grensdoden.

Wat is de beleidsrelevantie hiervan?

De EU-Turkije deal wordt breed beschouwd als een effectieve maatregel om migratiestromen te beheersen, omdat deze erin is geslaagd het aantal migranten dat Europa bereikte te verlagen. Recentelijk heeft kanselier Angela Merkel aangegeven dat ze ook een dergelijke vluchtelingendeal wil met Egypte en Tunesië. De in dit artikel gepresenteerde analyse van statistische data laat zien dat de afname van het aantal migranten dat Europa bereikt al begonnen was vóór de deal. Als deze analyse correct is, dan betekent dit dat overheden er niet op moeten vertrouwen dat beleid zoals de EU-Turkije deal een effectief middel is om migratiestromen te beheersen.

Bovendien is de totstandkoming van de EU-Turkije deal gepaard gegaan met aanzienlijke schade voor fundamentele Europese waarden. De deal is tot stand gekomen zonder raadpleging van het Europees Parlement en zonder dat het Europese Hof van Justitie zich erover heeft kunnen uitlaten, waardoor de deal de constitutionele waarden van de Europese Unie ondermijnt. Bovendien staat de deal op gespannen voet met het verbod van refoulement en van collectieve uitzetting.

Als een beleidsinstrument zoals de EU-Turkije deal geen aanwijsbaar nut heeft, maar wel fundamentele waarden ondermijnt, zou het niet moeten worden gebruikt. Bovendien scheppen zulke beleidsinstrumenten ingewikkelde relaties met de betrokken derde landen (nu Turkije en in de toekomst mogelijk Egypte en Tunesië). Als een vluchtelingendeal zoals die tussen de EU en Turkije niet bijdraagt aan het effectueren van Europees beleid, maar wel zulke negatieve effecten sorteert, zou de Europese Unie zich dan niet twee keer moeten bedenken voor het zulke deals afsluit?

EINDE ARTIKEL

[23]

5 jaar later: een catastrofe

In de praktijk pakte de Turkijedeal catastrofaal uit. Rechters oordeelden dat Turkije niet als ‘veilig derde land’ kan worden aangemerkt. Vluchtelingen kunnen daarom niet teruggestuurd worden naar Turkije. Maar omdat landen in Europa nog steeds niet samenwerken worden ze ook niet verdeeld over Europa. Het resultaat is dat duizenden vluchtelingen en asielzoekers al jarenlang onder mensonterende omstandigheden vastzitten op de Griekse eilanden.

….

….

”

Moria

Hoewel de deal dus aan beide kanten van de Egeïsche Zee catastrofaal uitpakte, is vooral de mensonterende chaos van de Griekse vluchtelingenkampen symbool komen te staan voor het falen van de Turkijedeal. Na vijf jaar zijn de omstandigheden in vluchtelingenkampen op de Griekse eilanden slechter dan ooit. Deze kampen lijken vooral een boodschap te zijn voor andere vluchtelingen die de oversteek overwegen: ‘kom niet naar Europa’.

VLUCHTELINGENWERK

5 JAAR EUTURKIJEDEAL: EEN DOFFE ELLENDE

18 MAART 2021

https://www.vluchtelingenwerk.nl/nl/artikelen/nieuws/5-jaar-eu-turkijedeal-een-doffe-ellende

Vandaag bestaat de EU-Turkijedeal vijf jaar. Een triest jubileum. In 2016 sloten Europese landen, waaronder Nederland, een akkoord met Turkije dat tot op de dag van vandaag grote gevolgen heeft voor vluchtelingen in- en buiten Europa.

Hoe zat het ook al weer?

Door de oorlog in Syrië sloegen miljoenen mensen op de vlucht. Ook in Europa nam het aantal vluchtelingen in 2015 flink toe. Maar EU-lidstaten konden het niet eens worden over een gezamenlijke aanpak om hen goed op te vangen. Er ontstond een politieke crisis in Europa.

In plaats van een oplossing in Europa te zoeken, sloten een aantal landen (waaronder Nederland) daarom een beruchte afspraak met Turkije, die later de ‘Turkijedeal’ zou gaan heten. Die deal moest ervoor zorgen dat vluchtelingen niet meer naar Europa kwamen. In ruil daarvoor kreeg Turkije miljarden euro’s, bedoeld om de omstandigheden voor vluchtelingen te verbeteren. Daarnaast zouden Turken onder andere makkelijker naar de EU kunnen reizen.

De deal houdt in dat Turkije de grenzen strenger zal bewaken. Vluchtelingen en asielzoekers die toch de oversteek naar de Griekse eilanden maken, worden na een korte procedure teruggestuurd naar Turkije. In die procedure wordt gecheckt of iemand toch niet naar Turkije terug zou kunnen. En voor elke teruggestuurde vluchteling neemt Europa een andere vluchteling uit een Turks vluchtelingenkamp op. Vluchtelingen die toch niet teruggestuurd kunnen worden naar Turkije worden eerlijk verdeeld over alle Europese lidstaten.

5 jaar later: een catastrofe

In de praktijk pakte de Turkijedeal catastrofaal uit. Rechters oordeelden dat Turkije niet als ‘veilig derde land’ kan worden aangemerkt. Vluchtelingen kunnen daarom niet teruggestuurd worden naar Turkije. Maar omdat landen in Europa nog steeds niet samenwerken worden ze ook niet verdeeld over Europa. Het resultaat is dat duizenden vluchtelingen en asielzoekers al jarenlang onder mensonterende omstandigheden vastzitten op de Griekse eilanden.

Ook de ‘Turkse kant’ pakte heel anders uit. Na miljoenen Syrische vluchtelingen te hebben ontvangen sloot Turkije de grens met Syrië. Syriërs die toch probeerden naar Turkije te vluchten zijn zelfs neergeschoten aan de grens. En hoewel de omstandigheden voor Syriërs in Turkije wel degelijk wat zijn verbeterd, worden veel gezinnen uitgebuit in bijvoorbeeld naaiateliers en kunnen veel kinderen niet naar school. Ook zijn groepen Syriërs gedwongen teruggestuurd naar hun land.

Moria

Hoewel de deal dus aan beide kanten van de Egeïsche Zee catastrofaal uitpakte, is vooral de mensonterende chaos van de Griekse vluchtelingenkampen symbool komen te staan voor het falen van de Turkijedeal. Na vijf jaar zijn de omstandigheden in vluchtelingenkampen op de Griekse eilanden slechter dan ooit. Deze kampen lijken vooral een boodschap te zijn voor andere vluchtelingen die de oversteek overwegen: ‘kom niet naar Europa’.

Wat moet er gebeuren en wat doet VluchtelingenWerk?

Al vijf jaar voeren we actie voor een beter Europees asiel- en migratiebeleid. En vragen we in de media en in de politiek aandacht voor de omstandigheden op de Griekse eilanden, zoals vorig jaar met de campagne #500kinderen. Dit is in het kort wat er volgens ons moet gebeuren:

• Verbeter de omstandigheden in de Griekse vluchtelingenkampen, evacueer de Griekse eilanden zo snel mogelijk, en verdeel deze vluchtelingen en asielzoekers samen met welwillende landen over Europa
• Erken dat de Turkijedeal heeft gefaald en maak afspraken met andere EU-lidstaten over een gezamenlijk asielbeleid en een eerlijke verdeling van asielverzoeken over Europa
• Investeer fors in betere opvang van vluchtelingen in hun thuisregio
• Zorg voor veilige manieren om asiel aan te vragen in Europa

EINDE STATEMENT VLUCHTELINGENWERK

[24]

”Vluchtelingen en asielzoekers die toch de oversteek naar de Griekse eilanden maken, worden na een korte procedure teruggestuurd naar Turkije. In die procedure wordt gecheckt of iemand toch niet naar Turkije terug zou kunnen. En voor elke teruggestuurde vluchteling neemt Europa een andere vluchteling uit een Turks vluchtelingenkamp op.”

VLUCHTELINGENWERK

5 JAAR EUTURKIJEDEAL: EEN DOFFE ELLENDE

18 MAART 2021

https://www.vluchtelingenwerk.nl/nl/artikelen/nieuws/5-jaar-eu-turkijedeal-een-doffe-ellende

VLUCHTELINGENWERK

5 JAAR EUTURKIJEDEAL: EEN DOFFE ELLENDE

18 MAART 2021

https://www.vluchtelingenwerk.nl/nl/artikelen/nieuws/5-jaar-eu-turkijedeal-een-doffe-ellende

Vandaag bestaat de EU-Turkijedeal vijf jaar. Een triest jubileum. In 2016 sloten Europese landen, waaronder Nederland, een akkoord met Turkije dat tot op de dag van vandaag grote gevolgen heeft voor vluchtelingen in- en buiten Europa.

Hoe zat het ook al weer?

Door de oorlog in Syrië sloegen miljoenen mensen op de vlucht. Ook in Europa nam het aantal vluchtelingen in 2015 flink toe. Maar EU-lidstaten konden het niet eens worden over een gezamenlijke aanpak om hen goed op te vangen. Er ontstond een politieke crisis in Europa.

In plaats van een oplossing in Europa te zoeken, sloten een aantal landen (waaronder Nederland) daarom een beruchte afspraak met Turkije, die later de ‘Turkijedeal’ zou gaan heten. Die deal moest ervoor zorgen dat vluchtelingen niet meer naar Europa kwamen. In ruil daarvoor kreeg Turkije miljarden euro’s, bedoeld om de omstandigheden voor vluchtelingen te verbeteren. Daarnaast zouden Turken onder andere makkelijker naar de EU kunnen reizen.

De deal houdt in dat Turkije de grenzen strenger zal bewaken. Vluchtelingen en asielzoekers die toch de oversteek naar de Griekse eilanden maken, worden na een korte procedure teruggestuurd naar Turkije. In die procedure wordt gecheckt of iemand toch niet naar Turkije terug zou kunnen. En voor elke teruggestuurde vluchteling neemt Europa een andere vluchteling uit een Turks vluchtelingenkamp op. Vluchtelingen die toch niet teruggestuurd kunnen worden naar Turkije worden eerlijk verdeeld over alle Europese lidstaten.

5 jaar later: een catastrofe

In de praktijk pakte de Turkijedeal catastrofaal uit. Rechters oordeelden dat Turkije niet als ‘veilig derde land’ kan worden aangemerkt. Vluchtelingen kunnen daarom niet teruggestuurd worden naar Turkije. Maar omdat landen in Europa nog steeds niet samenwerken worden ze ook niet verdeeld over Europa. Het resultaat is dat duizenden vluchtelingen en asielzoekers al jarenlang onder mensonterende omstandigheden vastzitten op de Griekse eilanden.

Ook de ‘Turkse kant’ pakte heel anders uit. Na miljoenen Syrische vluchtelingen te hebben ontvangen sloot Turkije de grens met Syrië. Syriërs die toch probeerden naar Turkije te vluchten zijn zelfs neergeschoten aan de grens. En hoewel de omstandigheden voor Syriërs in Turkije wel degelijk wat zijn verbeterd, worden veel gezinnen uitgebuit in bijvoorbeeld naaiateliers en kunnen veel kinderen niet naar school. Ook zijn groepen Syriërs gedwongen teruggestuurd naar hun land.

Moria

Hoewel de deal dus aan beide kanten van de Egeïsche Zee catastrofaal uitpakte, is vooral de mensonterende chaos van de Griekse vluchtelingenkampen symbool komen te staan voor het falen van de Turkijedeal. Na vijf jaar zijn de omstandigheden in vluchtelingenkampen op de Griekse eilanden slechter dan ooit. Deze kampen lijken vooral een boodschap te zijn voor andere vluchtelingen die de oversteek overwegen: ‘kom niet naar Europa’.

Wat moet er gebeuren en wat doet VluchtelingenWerk?

Al vijf jaar voeren we actie voor een beter Europees asiel- en migratiebeleid. En vragen we in de media en in de politiek aandacht voor de omstandigheden op de Griekse eilanden, zoals vorig jaar met de campagne #500kinderen. Dit is in het kort wat er volgens ons moet gebeuren:

• Verbeter de omstandigheden in de Griekse vluchtelingenkampen, evacueer de Griekse eilanden zo snel mogelijk, en verdeel deze vluchtelingen en asielzoekers samen met welwillende landen over Europa
• Erken dat de Turkijedeal heeft gefaald en maak afspraken met andere EU-lidstaten over een gezamenlijk asielbeleid en een eerlijke verdeling van asielverzoeken over Europa
• Investeer fors in betere opvang van vluchtelingen in hun thuisregio
• Zorg voor veilige manieren om asiel aan te vragen in Europa

EINDE STATEMENT VLUCHTELINGENWERK

[25]

VLUCHTELINGENWERK

5 JAAR EUTURKIJEDEAL: EEN DOFFE ELLENDE

18 MAART 2021

https://www.vluchtelingenwerk.nl/nl/artikelen/nieuws/5-jaar-eu-turkijedeal-een-doffe-ellende

ZIE VOOR GEHELE TEKST, NOOT 23

ZIE OOK

VLUCHTELINGENWERK

7 VRAGEN OVER DE MISLUKTE EU TURKIJE DEAL

3 MAART 2020

https://www.vluchtelingenwerk.nl/nl/artikelen/nieuws/7-vragen-over-de-mislukte-eu-turkijedeal

Vluchtelingenbootjes die afgelopen dagen op zee werden beschoten, hulpverleners die urenlang in een auto vastzaten omdat ze door rechtsextremisten werden belaagd en een politie die de grens in Griekenland met traangas en versperringen op slot zet. Op de Griekse eilanden en aan de grens met Turkije voltrekt zich op dit moment een humanitaire ramp. Een crisis in een crisis, veroorzaakt door de EU-Turkijedeal. 7 vragen:

1. Wat behelst de EU-Turkijedeal ook alweer? 

Op 18 maart 2016 sloten een aantal EU-lidstaten een deal met Turkije, die van begin af aan veel haken en ogen had. De deal moest een oplossing zijn voor de verdrinkingsdoden op de Middellandse Zee en zou een einde maken aan de toevlucht van vluchtelingen uit Syrië. Alle vluchtelingen die vanuit Turkije op de Griekse eilanden aankwamen, moesten volgens de deal terug naar Turkije worden gestuurd. Op de Griekse eilanden zou elke vluchteling een asielprocedure doorlopen om te beoordelen of ze veilig terug konden naar Turkije. Het werd mensen niet langer toegestaan door te reizen naar het vaste land, omdat Turkije alleen mensen van de eilanden terug zou nemen. Voor elke teruggestuurde vluchteling bood Europa aan één Syrische vluchteling uit Turkije bescherming. Turkije ontving in ruil daarvoor miljarden euro’s van de EU, bedoeld voor de opvang van vluchtelingen.

2. Waarom was de EU-Turkije deal gedoemd te mislukken? 

Het aantal vluchtelingen dat van Europa bescherming krijgt, wordt door de deal gekoppeld aan het aantal vluchtelingen dat Griekenland weet te bereiken. Immers, voor elke asielzoeker of migrant die Griekenland naar Turkije terugstuurt, vangt Europa een Syrische vluchteling uit Turkije op. Er is zo sprake van een cynische ‘uitruil’ van vluchtelingen. De deal biedt daarnaast bescherming aan Syrische vluchtelingen, maar rept niet over mogelijke oplossingen voor vluchtelingen uit andere landen.

Ook laat Griekenland grote steken vallen in de opvang van asielzoekers en migranten en in hun asielprocedure. Voor de deal had het land nauwelijks ervaring met asielverzoeken omdat asielzoekers tot dan toe rechtstreeks naar Europa reisden. Het land moest vanuit het niets een asielprocedure en opvanglocaties opbouwen. Dit mislukte faliekant met als resultaat dat duizenden mensen jarenlang in overvolle kampen op een asielprocedure wachtten en daardoor vastzaten op eilanden als Lesbos en Samos. Daarnaast is Turkije geen veilig derde land. Het land stuurt asielzoekers terug naar onveilige landen als Afghanistan en Syrië. Lees hier een overzicht van schrijnende knelpunten die we afgelopen jaren al steeds signaleerden. 

3. Waarom gaat het nu mis?

Voor Turkije was vorige week de maat vol. Toen besloot president Recep Erdogan om asielzoekers en migranten die naar de EU willen reizen, niet langer in Turkije tegen te houden. Turkije wil zich zo verzekeren van meer geld voor opvang nu miljoenen nieuwe vluchtelingen het schrijnende conflict in Idlib in Syrië proberen te ontvluchten. Ook wil hij zo meer steun van de NAVO in het conflict dat het land heeft met Syrië. Sommigen noemen Erdogan’s gedrag chantage. De architect van de Turkije-deal, Gerald Knaus, hekelt juist de kortzichtigheid van de EU die nog geen vervolgdeal aan Turkije heeft voorgesteld. De Turkijedeal loopt dit jaar af. Turkije heeft al die tijd meer dan 3 miljoen vluchtelingen opgevangen, veel meer dan de Europese lidstaten gezamenlijk.

4. Waarom sluit Griekenland nu de grenzen voor asielzoekers en migranten?

Omdat Turkije mensen niet meer aan de grenzen tegenhoudt, probeerden asielzoekers en migranten Griekenland te bereiken. De afgelopen twee dagen kwamen meer dan 1.200 migranten en vluchtelingen aan op de Griekse eilanden, veel meer dan gebruikelijk. Turkije zou asielzoekers zelfs helpen en begeleiden met de overtocht naar de Griekse eilanden. Aan de Turks-Griekse landsgrens zouden nu zo’n 13 duizend migranten wachten om Griekenland binnen te komen. De Griekse eilanden zitten ondertussen vol. Op dit moment zitten er zo’n 20.000 asielzoekers op Lesbos vast. Op Samos verblijven er 6000 mensen, terwijl er plek is voor 650.

Griekenland doet er alles aan om niemand meer binnen te laten. De politie houdt mensen met traangas tegen. De kustwacht doet er alles aan om de bootjes die aankomen weer de zee op te sturen. Griekenland houdt de grens gesloten omdat het land niet kan rekenen op steun van andere EU-lidstaten. Al jarenlang vraagt Griekenland andere EU-lidstaten tevergeefs om hulp als het gaat om het opvangen van asielzoekers en het beoordelen van hun asielverzoeken.

Eilandbewoners komen nu ook in opstand en verzetten zich tegen de wantoestanden op de eilanden. De overbevolkte kampen zijn een regelrechte humanitaire ramp. Ze zijn overvol, smerig en sanitaire voorzieningen ontbreken grotendeels. Veel van de mensen slapen in tenten buiten de kampen. Veel mensen kampen door de erbarmelijke omstandigheden met psychische klachten. Afgelopen dagen werden migranten zelf, maar ook hulpverleners en journalisten belaagd door extreemrechtse eilanders die van de migranten af willen. Verschillende (Nederlandse) hulporganisaties overwegen daarom te stoppen met hun werkzaamheden omdat het te gevaarlijk is om door te gaan.

5. Waarom mag de EU-Turkije Deal geen blauwdruk zijn voor soortgelijke migratiedeals met andere landen?

Maar al te vaak staan in migratiedeals niet de bescherming van vluchtelingen centraal, maar het afweren van migranten en asielzoekers. Dat staat haaks op de waarden van internationale solidariteit waarvoor vrijwel alle landen ter wereld het VN-Vluchtelingenverdrag hebben getekend. De deals komen ook op een ondoorzichtige wijze tot stand, zonder democratische controle door het Europees Parlement. De onduidelijke juridische aard van de deals bemoeilijkt zo een onafhankelijke rechterlijke controle. Hiermee zijn de deals ten onrechte niet voorzien van belangrijke rechtsstatelijke waarborgen.

Migratie is grensoverschrijdend. Het is dan ook logisch dat landen samenwerken op het gebied van migratie. Zolang de samenwerking tot gevolg heeft dat beschermingsmogelijkheden voor vluchtelingen worden vergroot en de vervolging of het geweld dat zij ontvluchten wordt weggenomen of beperkt, steunt VluchtelingenWerk dit volmondig. Samenwerking is goed als bescherming en solidariteit centraal staan en mensenrechten worden gewaarborgd.

6. Wat moet er gebeuren om de crisis in Griekenland en Turkije een halt toe te roepen?

Nu de afspraken door Turkije niet meer worden nagekomen, is er geen enkel argument om deze mensonterende situatie een dag langer te laten voortbestaan. De EU moet per direct actie nemen om deze schendingen van het internationaal recht te stoppen. Een ding is duidelijk: Griekenland kan dit niet alleen. Er is nu gecoördineerde actie nodig om de duizenden gestrande mensen naar het Griekse vasteland over te brengen om vanuit daar evenredig over alle lidstaten te verdelen. De Griekse autoriteiten hebben al eerder aan de Europese lidstaten gevraagd om tenminste 2500 alleenstaande kinderen uit de overvolle kampen over te nemen. We roepen Nederland op hier gehoor aan te geven.

Asielzoekers mogen niet langer als chantagemiddel worden gebruikt. Turkije bedrijft nu schaamteloos politiek over de rug van wanhopige vluchtelingen. De EU doet hier rustig aan mee door niet structureel in te grijpen. Te lang heeft de EU haar verantwoordelijkheden op Griekenland afgeschoven. In een brandbrief roepen we de Nederlandse regering en de EU daarom vandaag op een einde te maken aan de humanitaire ramp op de Griekse eilanden.

7. Wat doet VluchtelingenWerk Nederland in Griekenland?

We volgen de situatie op de voet. We werken samen met lokale hulporganisaties en blijven in gesprek met de vrijwilligers op de Griekse eilanden en vluchtelingen. Ook onderzoeken we de procedures die vluchtelingen op het eiland doorlopen en bieden we juridische steun. Dat wat we signaleren, brengen we onder de aandacht bij de Nederlandse politiek. We denken mee over oplossingen en voorstellen om nu in te grijpen en om herhaling in de toekomst te voorkomen.

EINDE STATEMENT VLUCHTELINGENWERK

[26]

EU EN TURKIJE SLUITEN DEAL OVER VLUCHTELINGEN/

BRIEF AAN DE NEDERLANDSE EUROPARLEMENTARIERS

ASTRID ESSED

23 MEI 2016

EU en Turkije sluiten deal over vluchtelingen/Brief aan de Nederlandse Europarlementariers

ZIE OOK:

MAIL ASTRID ESSED DD 23 MEI 2016 AAN DE NEDERLANDSE

EUROPARLEMENTARIERS OVER DE EU-TURKIJE DEAL

MAIL ASTRID ESSED DD 23 MEI 2016 AAN DE NEDERLANDSE EUROPARLEMENTARIERS OVER DE EU-TURKIJE DEAL

AMNESTY INTERNATIONAL

7 JAAR EU TURKIJE DEAL

NEDERLAND IS AANSPRAKELIJK VOOR DE GEVOLGEN

VAN DE EU TURKIJE DEAL

https://www.amnesty.nl/wat-we-doen/campagnes/7-jaar-eu-turkijedeal

WAT HOUDT DE TURKIJE DEAL OOK ALWEER IN?

Om de komst van vluchtelingen, asielzoekers en migranten te ontmoedigen sluiten 27 landen, waaronder Nederland, op 18 maart 2016 een overeenkomst met Turkije: mensen die de oversteek vanuit Turkije naar Griekenland maken mag Griekenland terugsturen. Voor elke teruggenomen Syriër zal Europa een Syrische vluchteling naar de EU laten overkomen. Turkije moet bovendien alle nodige maatregelen nemen om mensen tegen te houden die de oversteek naar de Griekse eilanden willen maken. Turkije zou 6 miljard euro krijgen om de situatie van vluchtelingen in eigen land te verbeteren én Turkse burgers zouden visumvrij naar Europa mogen reizen. De deal was rond. De betrokken politici waren enorm tevreden. Amnesty International noemt het ruilhandel in personen

TERUGSTUREN MAG NIET

In het Vluchtelingen Verdrag dat na de Tweede Wereldoorlog werd ondertekend staat dat het verboden is om mensen terug te sturen naar een onveilig land (Artikel 33. Non refoulement principe). Dit is echter precies wat er wél gebeurde dankzij de Turkijedeal. Vluchtelingen hebben in Turkije amper toegang tot onderwijs, werk of gezondheidszorg. Ze hebben er weinig toekomstperspectief en de leefomstandigheden zijn er slecht. Turkije stuurt mensen bovendien terug naar levensgevaarlijke landen zoals Syrië en Afghanistan. Kortom, Turkije is geen veilig land voor vluchtelingen. Een Griekse rechter trekt in mei 2016 dan ook een streep door het plan om mensen terug te sturen naar Turkije. Maar waar kunnen deze mensen dan naartoe? De EU-lidstaten zijn niet bereid ze op te nemen. Ze belanden massaal op de Griekse eilanden.

DE ELLENDE DIE VOLGDE

In de praktijk kwam van terugkeer naar Turkije vrijwel niets terecht. Bovendien kon Griekenland de asielaanvragen niet aan waardoor mensen lang (soms jarenlang) moesten wachten op hun asielbeslissing of relocatie. Lidstaten kwamen de beloftes niet na om mensen op te nemen vanuit Griekenland. Duizenden mensen zaten daardoor vast op de Griekse eilanden en leefden onder erbarmelijke omstandigheden. Moria, het grootse kamp, was geschikt voor ongeveer 3000 mensen. Na de Turkijedeal biedt Moria al snel onderdak aan 20 duizend mensen. In de zomer van 2020 slaat het noodlot toe. Een vuurzee verwoest het kamp, 13.000 mensen zijn opnieuw ontheemd. Vandaag leven er 4 miljoen vluchtelingen in Turkije. Na het sluiten van de Turkijedeal heeft president Erdogan het dreigement om de grens naar Europa te openen geuit en waargemaakt om zijn zin te krijgen. Griekenland duwt mensen ondanks dat dit niet mag volgens internationaal recht terug naar Turkije. De landen waar Europa doelbewust alle verantwoordelijkheid op heeft afgeschoven, kunnen het duidelijk niet aan.

WIJ STELLEN NEDERLAND AANSPRAKELIJK

De Turkijedeal wordt nog altijd als succesverhaal gebruikt en zelfs aangehaald als voorbeeld voor nieuwe plannen. Nederland speelde als voorzitter van de Raad van de Europese Unie een belangrijke rol bij de totstandkoming van de deal. Eerder bepaalde een rechter van de Europese Unie al dat het sluiten van de Turkijedeal geen handeling van de Unie als geheel is, maar een handeling van afzonderlijke lidstaten en Turkije. Amnesty International stelt samen met vredesorganisatie PAX, Defence for Children en Stichting Bootvluchteling de Nederlandse regering aansprakelijk voor de gevolgen van deze deal. Nederland had geen migratiedeal moeten sluiten zonder een ‘mensenrechtencheck’ vooraf. Er mag nooit meer een deal gesloten worden met zulke mensonterende toestanden als gevolg. Daarom geven wij een aansprakelijkstelling af aan de Nederlandse staat. Als ze die niet accepteren stappen we naar de rechter.

EINDE AMNESTY INTERNATIONAL STATEMENT

[28]

ZIE NOOT 2

[29]

”EU-leiders hebben in Tunesië de eerste stappen gezet naar een migratiedeal. De Europese Unie belooft grote financiële investeringen te doen in het land. In ruil daarvoor moet Tunesië zich inzetten voor betere grensbewaking en mensensmokkel aanpakken.”

…..

…..

”Verder krijgt het land financiële hulp om de migratie via mensensmokkelaars aan te pakken. Tunesië krijgt 100 miljoen euro voor grensbewaking, reddingsoperaties en de terugkeer van migranten.”

….

….

”Het terugdringen van migratie was voor de Europese leiders het belangrijkste punt op de agenda. Zij willen dat het land de migratie naar Europa indamt en teruggestuurde migranten opvangt, ook als het geen Tunesiërs zijn.”NOSEU BIEDT TUNESIE HONDERDEN MILJOENEN IN RUIL VOOR TERUGDRINGEN MIGRATIE11 JUNI 2023

https://nos.nl/artikel/2478518-eu-biedt-tunesie-honderden-miljoenen-in-ruil-voor-terugdringen-migratie

EU-leiders hebben in Tunesië de eerste stappen gezet naar een migratiedeal. De Europese Unie belooft grote financiële investeringen te doen in het land. In ruil daarvoor moet Tunesië zich inzetten voor betere grensbewaking en mensensmokkel aanpakken.

Tunesië krijgt op lange termijn 900 miljoen euro aan financiële steun, maakte voorzitter Von der Leyen van de Europese Commissie bekend in Tunis. Daarbij krijgt het land nu al 150 miljoen euro om de eerste problemen op te lossen. Het geld is onder meer bedoeld voor investeringen in handel en energie om de Tunesische economie, die er slecht voor staat, te verbeteren.

Verder krijgt het land financiële hulp om de migratie via mensensmokkelaars aan te pakken. Tunesië krijgt 100 miljoen euro voor grensbewaking, reddingsoperaties en de terugkeer van migranten.

Digitale brug

Ook zal er geld gaan naar een verbinding waarmee schoon opgewekte elektriciteit van Tunesië via Italië naar Europa kan worden geëxporteerd en naar een “digitale brug”. Dat is een snelle internetkabel tussen de Noord-Afrikaanse landen en Europa.

De EU wil ook investeren in kennisuitwisseling tussen universiteiten. Jonge Tunesiërs moeten de kans krijgen om in Europa te komen werken en studeren.

Von der Leyen bezocht Tunesië samen met de Italiaanse premier Meloni en premier Rutte. De laatste zei na afloop dat de EU-leiders en de Tunesische president Saied “uitstekende gesprekken” met elkaar hebben gehad. Meloni sprak van “een nieuwe bladzijde in de geschiedenis van Tunesië en de EU”. Ook zei ze Tunesië te willen helpen met de aanvraag voor een lening bij het Internationaal Monetair Fonds.

Het terugdringen van migratie was voor de Europese leiders het belangrijkste punt op de agenda. Zij willen dat het land de migratie naar Europa indamt en teruggestuurde migranten opvangt, ook als het geen Tunesiërs zijn.

Tunesië is nu een belangrijk doorvoerland voor mensen die naar Europa willen, mede vanwege de gunstige ligging. De helft van de migranten die dit jaar in Italië aan land kwamen, vertrok op bootjes uit het Noord-Afrikaanse land. Deze week nog kwamen de EU-landen gezamenlijk tot een deal over het opvangen, verdelen en terugsturen van migranten.

Europa-correspondent Ardy Stemerding:

“De Europese leiders hopen dat de afspraken met Tunesië net zo’n effect zullen hebben als de Turkije-deal van een aantal jaar geleden. Ook toen gingen de aantallen asielzoekers fors naar beneden. Tunesië krijgt daar geld voor terug, wat ze goed kunnen gebruiken. De EU is bereid te helpen, maar het echte doel is natuurlijk het binnenhalen van een migratiedeal.

De grote lijnen hebben ze vandaag vastgelegd, het is nu aan de ministers van Buitenlandse Zaken om de details uit te werken. Ze hebben een duidelijk doel gesteld: voor de zomer moet er een handtekening staan onder het akkoord.”

Kort voor de ontmoeting waarschuwde Saied nog dat het land niet de grenswacht van Europa wil worden. Een oplossing voor de illegale migratie mag niet ten koste gaan van Tunesië, zei de president. Maar afspraken maken met Europa kan grote voordelen hebben voor Tunesië. Door de zwakke economie, armoede en werkloosheid is de onvrede groot onder de bevolking.

EINDE ARTIKEL NOS

[30]

GROENE AMSTERDAMMER

ALLE GRENZEN GINGEN DICHT

29 APRIL 2009

https://www.groene.nl/artikel/alle-grenzen-gingen-dicht

Kurt Rosenthal uit Düsseldorf heeft een Arische moeder, zijn vader is evangelisch maar van joodse herkomst. De nazi’s aanvaarden niet dat een halfjood met een Arische vrouw een relatie heeft. De man probeert zijn herkomst te ontkennen. Tevergeefs, in 1938 wordt hij wegens ‘Rassenschande’ in voorlopige hechtenis genomen. Zijn zoon Kurt is dan 26 en besluit te vluchten naar de Verenigde Staten, waar zijn zus woont. Op 12 maart steekt hij de grens met Nederland over. Te voet gaat hij naar Doetinchem, via Arnhem reist hij met de trein naar Den Haag. Hij komt terecht bij een joods vluchtelingencomité in Amsterdam. Omdat hij geldige reispapieren nodig heeft, gaat hij naar de vreemdelingenpolitie. Daar wordt hij in hechtenis genomen en terug naar Duitsland gestuurd. De nazi’s brengen hem naar Dachau.

MET EEN ACHTERWAARTSE kijk op de geschiedenis is het verbijsterend. Een half miljoen joden konden net voor de oorlog nog vluchten uit nazi-Duitsland, maar vonden geen land dat hen wilde opvangen. Het nazi-regime ontnam joden al hun waardigheid, beroofde hen en vervolgde hen op alle mogelijke manieren. Toen in 1938 de vluchtelingenstroom voor een dijkbreuk zorgde, sloten alle Europese landen op het vasteland hun grenzen. Hoe komt het dat democratische landen als Nederland, België en Zwitserland zich zo hard opstelden, ook al was ruimschoots bekend hoe zwaar joden het te verduren hadden?

Recent vergelijkend wetenschappelijk onderzoek gaat na wat er voor het uitbreken van de oorlog precies aan de hand was. Tot nu toe was er alleen nationaal onderzoek, voor het eerst werd de internationale puzzel gelegd. De Belgische historicus Frank Caestecker (48), verbonden aan de Universiteit van Gent, organiseerde twee internationale colloquia over deze bittere periode. ‘De internationale samenhang is belangrijk’, zegt hij. ‘Want wat het ene land doet met vluchtelingen, ze toelaten of ze weigeren, heeft een directe weerslag op de andere landen. De onderlinge beïnvloeding werd nog niet onderzocht.’ Het project leidde tot het boek Refugees from Nazi-Germany and the Liberal European States, 1933-1939, dat in september tegelijkertijd zal verschijnen in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten.

VANAF DE machtsgreep van Hitler in 1933 vluchtten andersdenkenden en joden weg uit Duitsland. Al werden communisten met argwaan bekeken – die zag men liever naar de Sovjet-Unie vertrekken – begin jaren dertig konden de vluchtelingen nog wel in verschillende Europese landen terecht. Velen trokken verder naar de VS en Argentinië. Vluchtelingen moesten toen zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien, de overheid had nog geen opvangnetwerk. Het waren dan ook vooral de meest gegoeden die de mogelijkheid hadden om te vluchten. Ook Nederland liet vluchtelingen toe. De voorwaarde was dat ze over geldige papieren beschikten of in acuut levensgevaar verkeerden, iets wat eng werd geïnterpreteerd. De dreiging van een concentratiekamp gold bijvoorbeeld niet als levensbedreigend.

Het tempo van de uitstroom van joden lag voor de nazi’s te laag. Ze gingen vanaf 1938 steeds driester tekeer bij het vervolgen van joden. De annexatie van Oostenrijk op 12 maart 1938 was een eerste cesuur. De Anschluss ging gepaard met een ongeziene golf van grof geweld tegen de joden in Oostenrijk. Dat geweld en het enthousiasme waarmee de joodse emigratie administratief werd gesteund hadden maar één doel: de etnische zuivering van Oostenrijk. Verschillende landen kantten zich tegen de stroom vluchtelingen, de controles werden scherper. Grenswachters kampten evenwel met een probleem: hoe zie je of iemand al dan niet een jood is? Want Arische Duitsers, zoals toeristen en zakenlui, mochten wél de grens over. Joden deden zich dan ook voor als toerist of zakenman, in de hoop de grens over te komen. Om joden te kunnen onderscheiden en terugsturen, drongen de Zwitserse en de Zweedse regering er bij de nazi’s op aan om in de paspoorten van joden een letter J te stempelen. De nazi’s voelden daar aanvankelijk weinig voor, omdat ze vreesden dat ze met de joden zouden blijven zitten. In september 1938 stemden ze toch toe om het reizen van Arische Duitsers niet te bemoeilijken.

Het Weense experiment van etnische zuivering onder leiding van Adolf Eichmann werd in Berlijn met veel aandacht gevolgd. Het succes van deze operatie leidde ertoe dat de anti-joodse politiek ook in Duitsland radicaliseerde. De pogrom tijdens Kristallnacht, de nacht van 9 op 10 november 1938, was een stuitende exponent van deze verharde nazi-agressie. Die avond werden tientallen joden vermoord en ongeveer dertigduizend joodse mannen in kampen opgesloten. Daarvan overleden er enkele honderden aan de verwondingen die ze bij de aanslag hadden opgelopen. Hoewel de Duitsers het voorstelden als agressie die door joden was uitgelokt, was de ware toedracht in het buitenland wel degelijk bekend.

Om joden te kunnen onderscheiden en terugsturen, drongen Zwitserland en Zweden er bij de nazi’s op aan om in de paspoorten van joden een J te stempelen

Kristallnacht zorgde voor een tweede cesuur: er kwam een massale vluchtelingenstroom op gang. Vermoed wordt dat vanaf dat moment tot aan het uitbreken van de oorlog zo’n half miljoen joden de vlucht namen. De nazi’s bleven joden dwingen te vertrekken, maar pas nadat ze hen van alle bezittingen hadden beroofd. Wie de grens over wilde, mocht niet meer dan tien mark meenemen. In landen als Nederland, België, Frankrijk en Zwitserland probeerden de joden een veilig onderkomen te zoeken of een route te vinden om overzee weg te trekken. Omdat ze met zo velen waren, en haveloos, werden overal de grenzen meer en meer gesloten. Ook Nederland verscherpte de maatregelen. Alleen vluchtelingen uit de grenszone die in prangend levensgevaar waren of Duitse joden die verwanten in Nederland hadden, mochten nog het land in. Er restte joodse vluchtelingen geen andere mogelijkheid dan illegaal te proberen een grens over te steken. ‘Je ziet verschuivingen’, zegt Frank Caestecker: ‘Als het niet lukte in Frankrijk kwamen ze weer in Duitsland terecht. De Duitse politie pakte de joodse vluchtelingen op of zette ze elders over de grens, bijvoorbeeld in Nederland of België, waar ze dan op grenscontroles van Belgen of Nederland botsten.’ Er ontstonden netwerken van mensensmokkelaars die joden illegaal hielpen te vluchten. Het risico bleef groot, want wie de grens over kwam en bij een controle werd opgepakt, kon terug naar Duitsland worden gebracht. Om diplomatieke redenen zette men de vluchtelingen niet over de grens van een lukraak gekozen buurland, want dan zou dat land allicht hetzelfde doen. Illegale joden werden vooral ook als afschrikking voor kandidaat-vluchtelingen naar Duitsland gerepatrieerd.

HET GEWELD van Kristallnacht wekte evenwel ook heel even solidariteit. Nederland besloot op 19 november 1938, tien dagen na Kristallnacht, dat joden die illegaal het land hadden bereikt, konden blijven, al was het oogmerk ze snel te laten emigreren naar een ander land. Er werden vijftienhonderd ongenode vluchtelingen getolereerd. Aanvankelijk moesten ze zich elke dag bij de politie melden, later werden ze onder administratief toezicht geplaatst in vluchtelingenkampen in Veenhuizen en Hoek van Holland. De opvangkosten werden op joodse liefdadigheidsorganisaties verhaald. Er kwam een breed ondersteunde oproep tot donaties en via burgemeesters werd 473.000 gulden ingezameld.

Nederland ondernam ook diplomatieke initiatieven om met andere buurlanden een transitzone in te stellen voor joden die overzee wilden vluchten. Het plan wekte weinig of geen enthousiasme in het buitenland en werd snel in de la gestopt. Het beleid verstrakte daarentegen: Zwitserland en de Scandinavische landen sloten de grenzen, Nederland volgde op 17 december dit voorbeeld. Vanaf dat moment werden joden zonder legale papieren toch teruggestuurd. Op Kerstmis 1938 bracht een bus een eerste groep van zeventig joodse vluchtelingen naar Duitsland. Aan alle grenzen waren er strenge controles om de joodse vluchtelingen tegen te houden. Nederland zette duizend extra grenswachters in, er gingen stemmen op om het aantal tot twintigduizend op te rekken, maar dat gebeurde niet. Wel kwamen er ‘vliegende teams’, die op de meest precaire plaatsen werden ingezet.

Helemaal hermetisch waren de grenzen echter nooit gesloten. Joden stonden onder een te grote druk om Duitsland te verlaten, ze werden opgejaagd. Een aantal mensen bleef het voor hen opnemen en stak de nek uit. Marij Leenders, onderzoeker aan de Radboud Universiteit te Nijmegen, verwijst naar burgemeester Verbeek die toen aan het hoofd stond van de grensgemeente Dinxperlo. Ondanks de regelgeving van Justitie bezorgde hij eigenhandig verblijfsvergunningen aan joden. Er werd een klacht tegen hem ingediend, maar de rechtbank sprak hem vrij. Uit respect voor het ambt vroeg de burgemeester eervol ontslag. Ontslag kreeg hij, maar niet eervol. In 1990 werd hij postuum gerehabiliteerd.

De jood Karl Grünberg zit tot 30 maart 1938 in Dachau opgesloten. Hij kan vluchten en bereikt illegaal Nederland. In de trein naar Utrecht wordt hij gearresteerd omdat hij een paspoort van een Nederlander gebruikt. Manu militari wordt hij aan Duitsland uitgeleverd, daar komt hij in Buchenwald terecht. Opnieuw slaagt hij erin te ontsnappen, deze keer vlucht hij illegaal naar België. Daar kan hij blijven.

‘IN BELGIË leefde de joodse kwestie veel sterker in de publieke opinie dan elders’, vertelt Frank Caestecker. ‘Dat kwam omdat de uitwijzing van joodse vluchtelingen net voor Kristallnacht op de politieke agenda had gestaan, de meningen waren verdeeld. De bevoegde minister stelde toen dat joodse vluchtelingen geen bescherming nodig hadden, iets wat na Kristallnacht voor een wrange nasmaak zorgde en een virulente discussie op gang bracht.’

‘Het ging om een verpauperde groep vluchtelingen, ze kwamen met duizenden tegelijk. Ook vreesde men voor een aanzuigende werking op joden in Polen en Hongarije’

Omdat geen enkele Belgische politicus publieke blaam wilde oplopen, werd besloten om illegale joodse vluchtelingen niet langer terug te sturen. Toch zijn er flink wat kanttekeningen te plaatsen bij deze gastvrijheid. De consulaten in Duitsland kregen het advies om zeer stringent om te springen met het verlenen van visa. Aan de Belgische grens werden joden nog steeds met man en macht tegengehouden en teruggestuurd. En net als in Nederland deden de Belgen er alles aan om de joodse vluchtelingen zo snel mogelijk te laten doorreizen.

‘Toch ging het bij de joden als een lopend vuurtje rond dat illegalen in België konden blijven’, zegt Caestecker. ‘Hun aantal nam snel toe, de Belgische regering greep in. Ze vroeg de nazi’s te verhinderen dat joden naar België zouden vluchten. De Duitsers stemden ermee in om joden die geen Belgisch visum hadden en die in de Duits-Belgische grenszone werden aangetroffen, te verhinderen naar België te reizen. De nazi’s wierpen dus ook een barricade op aan hun kant van de grens. Joden moesten vanaf dat moment dus niet alleen de Belgische grenswachters verschalken, maar ook de Duitse.’

‘Dat joden nergens welkom waren, heeft verschillende oorzaken’, stelt Caestecker: ‘Het ging om een totaal verpauperde groep vluchtelingen, ze kwamen met duizenden tegelijk. Bovendien vreesde men voor een aanzuigende werking, want ook in landen als Polen en Hongarije was er een enorme druk op joden. Vergeet niet dat er in 1939 ook een half miljoen vluchtelingen uit Spanje kwamen, waar Franco na de burgeroorlog een dictatuur installeerde.’ Heulden de landen die weigerden joodse vluchtelingen op te vangen indirect en misschien ongewild met nazi-Duitsland? Caestecker: ‘Die uitspraak gaat te ver. Het zijn de nazi’s die joden vervolgden, niet de andere landen. Wel waren verschillende regeringen bereid om met de Duitsers verregaand te onderhandelen over het inkrimpen van de vluchtelingenstroom, eerder dan dat ze pogingen deden om de vervolging aan te klagen. Denk aan het invoeren van de J-pas: alle landen waren daar opgetogen over. En het speelde de nazi’s in de kaart dat de joden nergens welkom waren, het werd tegen hen als argument uitgespeeld en zette de nazi-politiek kracht bij.’

Hij wijst ook op de historische context. Tot voor de Eerste Wereldoorlog kon je in de meeste landen vrij rondreizen en je vestigen. De enige voorwaarde was dat je in je eigen levensonderhoud kon voorzien. ‘In landen als Nederland en België werd na de Eerste Wereldoorlog het algemeen kiesrecht ingevoerd, dat gaf een omvangrijke bevolkingsgroep een stem. De communistische omwenteling in de Sovjet-Unie zorgde voor pleinvrees in het Westen. De overheden wilden daarom hun inwoners een zekere mate van economische bescherming bieden. Er kwamen steeds meer restricties voor buitenlanders, die konden zich niet zomaar meer vestigen en een zaak beginnen. In de jaren dertig was er bovendien de economische crisis, wat nog meer tot protectionisme aanzette. Uitgerekend in die periode begon de vervolging van joden, die een massale stroom straatarme vluchtelingen opleverde. Niemand zag ze graag komen, bovendien werd hun situatie als argument gebruikt om het protectionisme nog aan te scherpen.’

Paul Steiner is een Oostenrijkse jurist en journalist die na de Anschluss in 1938 naar Nederland vlucht, met het vliegtuig. Hij doet zich voor als handelsvertegenwoordiger van een uitgever maar wordt door de grenswachten niet geloofd. Hij heeft een Duits paspoort met een J en wordt gedwongen teruggestuurd naar Wenen. Hij slaagt er later alsnog in om naar Brussel te vluchten en dan naar de Verenigde Staten.

DE VERVOLGING van de joden heeft in 1951 tot de Conventie van Genève geleid. Die beschermt mensen die worden vervolgd op basis van hun geloof, hun politieke overtuiging, hun seksuele geaardheid, hun huidskleur of het behoren tot een sociale groep. Deze bescherming geldt voor individuen en voldeed lange tijd. Er kunnen echter altijd nieuwe motieven ontstaan om te vluchten. Op zulke situaties moet men steeds alert kunnen inspelen, vindt Frank Caestecker: ‘Bij het uitbreken van de oorlogen op de Balkan in de jaren negentig was er een groep oorlogsvluchtelingen die vooral aan de Duitse grens aanklopten. Zij vielen niet onder de Conventie, want ze waren collectief slachtoffer van geweld. Toch werden ze in West-Europa beschermd, maar de beschermingskwaliteit varieerde van land tot land. Duitsland, dat op de weke flank van Europa lag, vroeg om een EU-regeling voor oorlogsvluchtelingen, en die kwam er ook.’
Toch zijn er tegenwoordig nog lacunes: ‘Er is te weinig controle op wat buiten de EU gebeurt. Vanuit bijvoorbeeld Noord-Afrikaanse landen proberen vluchtelingen Europa te bereiken. We weten weinig over hoe vluchtelingen daar worden behandeld. Het lijkt me dat we in mechanismen moeten voorzien om ook die vluchtelingen van een veilige opvang te verzekeren.’

EINDE ARTIKEL