[90]
De diepere oorzaak van het indelen van de wereld in een in-group (de eigen groep) en een out-group (de ‘anderen’) is terug te voeren op twee fundamentele drijfveren: evolutionaire overleving en het psychologische verlangen naar eigenwaarde. [1, 2]
Dit fenomeen wordt in de sociale psychologie uitgebreid verklaard door de Social Identity Theory. [1]
Hieronder zijn de diepere oorzaken overzichtelijk opgesplitst:
1. Evolutionaire drang naar overleving
Vanuit evolutionair perspectief waren onze voorouders afhankelijk van de groep om te overleven. [1]
- Veiligheid in getale: Samenwerken, jagen en kinderen opvoeden in een hechte stam verhoogde de overlevingskans.
- Wantrouwen tegenover het onbekende: Vreemdelingen vormden in de oertijd vaak een fysieke bedreiging (gevaar voor conflicten, ziektes of concurrentie om schaarse middelen). [1]
- Onbewuste waakzaamheid: Het brein is geëvolueerd om snel onderscheid te maken tussen ‘veilig’ (de eigen groep) en ‘onveilig’ (de out-group). [1, 2]
2. De zoektocht naar identiteit en eigenwaarde
Volgens de Social Identity Theory ontlenen we een groot deel van onze identiteit en ons zelfbeeld aan de groepen waar we bij horen. [1]
- Sociale categorisatie: Het brein deelt de wereld automatisch in hokjes in om onze complexe omgeving begrijpelijk te houden.
- Sociale identificatie: We nemen de normen, waarden en kenmerken van onze eigen groep over en maken die onderdeel van ons eigen ‘ik’.
- Sociale vergelijking: Om onszelf goed te laten voelen, vergelijken we onze in-group met andere groepen. We hebben de neiging om de eigen groep onbewust positiever te beoordelen dan de out-group, om zo onze eigenwaarde en trots een boost te geven. [1, 2, 3, 4, 5]
3. Cognitieve vertekeningen (Biases)
- Ingroup-favoritisme: Leden van de eigen groep krijgen automatisch het voordeel van de twijfel, steun en sympathie.
- Outgroup-homogeniteit: De neiging om alle leden van de andere groep als identiek en inwisselbaar te zien (‘Zij zijn allemaal hetzelfde’), terwijl we de eigen groep juist als divers en genuanceerd beschouwen. [1, 2, 3]
Gevolgen van in- en out-group denken
Dit mechanisme kan leiden tot saamhorigheid en sterke samenwerking, maar ook tot vooroordelen, uitsluiting