- Geen recreatie: Aanwezige faciliteiten uit de reguliere cruisevaart (zoals winkels en disco’s) zijn gesloten of leeggehaald.
- Eenvoudige maaltijden: Catering is sober; de bemanning kookt dagelijks eenvoudige maaltijden.
- Cruiseschip vs. Veerboot: Het gaat vaak om passagiersveerboten (zoals de MS Galaxy in Amsterdam) en niet om luxe vakantieschepen. [1, 2, 3]
HET PAROOL
BURGEMEESTER VELSEN:
BESLUIT OVER ASIELSCHIP WAS MOEILIJKSTE
OOIT
22 SEPTEMBER 2022
Burgemeester Frank Dales van Velsen vond het besluit over de opvang van asielzoekers op een cruiseschip in zijn gemeente de moeilijkste beslissing ooit in zijn loopbaan.
Dales moest de belangen van de inwoners, die bezwaar maakten, afwegen tegen het verzoek van het Rijk om te helpen bij het oplossen van de asielcrisis. Vanaf maandag arriveren de eerste vluchtelingen op het cruiseschip uit Estland in de haven van Velsen-Noord.
“Ik denk dat we een heel goed evenwicht hebben gevonden in de belangen van de inwoners en die van de asielzoekers en het Rijk,” zei hij donderdag tijdens een rondleiding op het enorme cruiseschip. “Hiermee laten we zien dat als je een beroep doet op de gemeente Velsen, we niet wegduiken, maar het oplossen.”
Makkelijk was het niet, want veel bewoners hadden hun bedenkingen bij de komst van zo’n duizend asielzoekers. “We hebben al die bedenkingen op een rijtje gezet en maatregelen genomen,” aldus de burgemeester. Zo hoeven de asielzoekers niet naar de enige huisarts in Velsen-Noord, maar is er eentje aan boord. Voor de veiligheid is er extra politiecapaciteit en er zijn twee buitengewoon opsporingsambtenaren vrijgemaakt. Ook is er een gratis pendelbus naar Beverwijk, waar ook de bewoners van Velsen-Noord – waar geen openbaar vervoer is – gratis gebruik van kunnen maken.
Casino gesloten
Milo Schoenmaker, directeur van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), zei dat de opvang op het schip ‘enige lucht’ geeft in de crisis. “Al is dit niet voldoende, want er komen nog een tweede schip in Amsterdam en nog een paar grote locaties in het land.” Schoenmaker is ervan overtuigd dat in Velsen-Noord ‘een volstrekt nette opvang’ wordt neergezet. Het COA wil omwonenden betrekken bij de bewoners op het schip, zodat mensen kunnen zien wat er gebeurt. Over de kosten van deze noodopvang deed de directeur geen uitspraken.
Volgens Hanneke Niele, locatiemanager van het COA, verzorgt de crew van het schip drie keer per dag eten voor de asielzoekers en wassen ze het beddengoed. Faciliteiten als het casino, het zwembad, de winkels en de sauna zijn gesloten. Wel is er een gezamenlijke ruimte, een speelkamer en worden er activiteiten aan boord georganiseerd. De kinderen gaan naar school in Heemskerk, waar vier noodlokalen zijn neergezet.
Veel aanpassingen aan het schip zijn er niet gedaan, aangezien het COA het over een half jaar weer in de huidige staat moet overdragen. Wel is er een speciale ruimte ingericht voor de huisarts en verpleegkundige.
EINDE ARTIKEL
”
Heisa over luxe
Khaled: “In de media was veel heisa over luxe op het schip. Ik vind het niet luxe. We bieden waar iedereen recht op heeft: bed, bad en brood.”
Jeroen: “Journalisten noemen het vaak een cruiseschip, maar het is een passagiersveerboot. Als je drie dagen op deze boot naar Noorwegen zit, is het luxer dan met de trein, maar het is niet te vergelijken met een cruiseschip.”
Khaled: “Het zwembad en de bioscoop zijn buiten gebruik, de gokautomaten zijn van boord gehaald, de kledingshops zijn leeg.”
Jeroen: “De crew kookt dagelijks een eenvoudige maaltijd in een van de restaurants.”
‘Dit schip is niet luxe, we bieden waar iedereen recht op heeft’
Of ze iets met schepen hebben? Nee, eigenlijk niet. Maar ze vinden het wel geweldig om op de MS Galaxy te werken. Woonbegeleiders Jeroen Korff en Khaled Hassan rijden elke dag van Lelystad naar de Coenhaven in Amsterdam. “Het werk is zó anders dan in een regulier azc. Hier is het echt pionieren.”
Khaled: “Jeroen appte mij in oktober: ‘Ik heb groot nieuws, ik bel je na vijven.’ Ik moest uren wachten, maar vijf over vijf belde hij: ’Pieter gaat ons morgen vragen voor het schip in Amsterdam’.”
Jeroen: “Pieter is de locatiemanager. Hij had mij gevraagd voor deze klus en ik heb toen gezegd dat ik Khaled graag mee wilde. Ik werkte op dat moment samen met hem in de crisisnoodopvang in Almere.”
Khaled: “We bespraken het eerst met ons thuisfront. We wonen allebei in Lelystad en zo’n klus als dit is niet bepaald van 9 tot 5.”
Klaar voor de start
Khaled: “Binnen een week zouden de eerste asielzoekers arriveren. We moesten dus zo snel mogelijk personeel zien te vinden en vroegen andere azc’s om helpende handen. Ook richtten we die week op de boot onze werkplekken in.”
Jeroen: “De hotelketen van wie we het schip huren, maakte alle kamers klaar voor gebruik. Een week lang waren studenten van het ROC van Amsterdam bedden aan het opmaken. Ik zette alle kamers en bedden in het COA-systeem, zodat we konden bijhouden wie waar lag.”
Aan boord
Jeroen: “Vanaf 4 oktober gingen de bewoners aan boord. Zo’n 100 tot 150 per dag. Ondanks de gestructureerde werkwijze, verliep dat enigszins chaotisch. Je weet namelijk nooit hoe laat de bussen er zijn.”
Khaled: “De intake met nieuwe bewoners deden we in de bus. Daarna moesten ze allemaal twee keer langs beveiligers. Op de kade geldt de ISPS-code, een internationaal voorschrift voor het beveiligen van schepen en havenvoorzieningen. Op dek 3 moet iedereen inchecken, zodat de kapitein weet wie er aan boord zijn.”
Jeroen: “Ik was steeds met collega’s aan het puzzelen: wie kon het beste bij wie op de kamer? De crew maakte voor elke bewoner een digitale kamersleutel met foto.”
Duizend bedden
Jeroen: “Op dit moment zijn duizend bedden bezet. De reacties van bewoners zijn heel verschillend. Sommigen vinden het hier prima, anderen willen zo snel mogelijk weg. Het zijn tweepersoonskamers en veel mensen willen een kamer voor zichzelf alleen. En natuurlijk het liefst een kamer met raam.”
Khaled: “We zijn eerlijk tegen bewoners, de kamers zijn inderdaad klein. Maar we vertellen ook dat ze in de crisisnoodopvang in Almere met zeventien man op een kamer slapen. Wat heb je liever? Niemand zit de hele dag op zijn kamer, er zijn op het schip genoeg andere ruimten waar je rustig kunt zitten.”
Heisa over luxe
Khaled: “In de media was veel heisa over luxe op het schip. Ik vind het niet luxe. We bieden waar iedereen recht op heeft: bed, bad en brood.”
Jeroen: “Journalisten noemen het vaak een cruiseschip, maar het is een passagiersveerboot. Als je drie dagen op deze boot naar Noorwegen zit, is het luxer dan met de trein, maar het is niet te vergelijken met een cruiseschip.”
Khaled: “Het zwembad en de bioscoop zijn buiten gebruik, de gokautomaten zijn van boord gehaald, de kledingshops zijn leeg.”
Jeroen: “De crew kookt dagelijks een eenvoudige maaltijd in een van de restaurants.”
Pendelbus
Khaled: “Sommige bewoners komen uit een azc waar ze zelf konden koken en doen hier een stapje terug. Ze kunnen niet kiezen wat ze eten en zijn een stukje dagbesteding kwijt.”
Jeroen: “Veel meer dan tafelvoetbal is er op de boot nog niet te doen. Bewoners kunnen zes keer per dag met de pendelbus naar de Spaarndammerbuurt drie kilometer verderop. Of ze stappen op de fiets als ze die konden meenemen vanuit het vorige azc.”
Khaled: “Voor kinderen is er een speelkamer met ballenbak. Ze kunnen helaas nog niet naar school. We zoeken nog samen met de gemeente een school die plek heeft.”
Klusjes doen
Jeroen: “Binnenkort, als de basis staat, krijgen we tijd om activiteiten voor bewoners te organiseren. Dan kunnen bewoners klusjes doen op de boot: de kade schoonmaken of afruimen in het restaurant. Een paar mensen zijn nu al aan het werk.”
Khaled: “Er zijn op de boot twee leslokalen waar vrijwilligers uit Amsterdam straks Nederlandse les kunnen gaan geven. Ik denk dat er genoeg animo is om asielzoekers te helpen. In de eerste week hingen inwoners buiten een doek op met ‘Welkom’ en deelden ze koffie uit. Er is ook een adresje in de stad waar bewoners gratis kunnen lunchen.”
Goed duo
Jeroen: “Het is hard werken op dit schip, de eerste weken waren we niet voor half elf thuis. Maar ik vind het geweldig om te pionieren en deze opvanglocatie op te zetten.”
Khaled: “Ik zie dagelijks dat Jeroen ervan geniet om alles te regelen, maar het is inderdaad wel aanpoten. Van de twintig medewerkers zijn wij de enige twee met COA-ervaring, dus we moeten veel collega’s inwerken.”
Jeroen: “Daar geniet jij weer heel erg van.”
Khaled: “Jeroen en ik zijn een goed duo. Drie keer per week rijden we vanuit Lelystad samen naar de boot. Op de heenreis plannen we de dag, en op de terugreis evalueren we hoe het is gegaan.”
Dit verhaal is eerder gepubliceerd in VreemdelingenVisie november 2022
‘Mensonwaardig’: weer een kritisch rapport over opvang asielkinderen
De waardigheid van zowel volwassenen als kinderen in de noodopvang voor asielzoekers staat ernstig onder druk, oordelen de Nationale Ombudsman en de Kinderombudsvrouw. Nu vaststaat dat het hier niet om iets tijdelijks gaat – gemeenten bieden structureel te weinig plekken aan voor reguliere asielzoekerscentra – moet hun situatie volgens de ombudsmannen snel verbeteren. Er dient een einde te komen aan deze “mensonwaardige vorm van opvang”, schrijven zij in een rapport.
Bij (crisis)noodopvang openen gemeenten tijdelijke opvang zoals evenementenhallen als een snelle oplossing, om te voorkomen dat asielzoekers op straat moeten slapen. Ruim 23.000 mensen verblijven daar inmiddels maandenlang, terwijl het officieel om een noodmaatregel gaat. De voorzieningen zijn er onder de maat, erkent ook het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA).
“Ik maak me grote zorgen om de kinderen”, zegt Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer: “Zij zijn door deze mensonwaardige manier van opvang de regie over hun leven kwijt. Ze kunnen of willen soms niet meer eten.”
Het verweer van Van der Burg
Morgen debateert de Tweede Kamer opnieuw over het asielbeleid. Daarbij zal de situatie van de kinderen ook aan de orde komen. Eerder erkende(opent in nieuw venster) staatssecretaris Van der Burg dat er op verschillende punten reden tot zorg is. Maar hij benadrukte dat er tijd nodig is om het aantal volwaardige azc’s weer op het gewenste niveau te krijgen. Hij hoopt dat de zogenoemde Spreidingswet er vanaf volgend jaar voor gaat zorgen dat meer gemeenten op dat punt bijspringen.
‘Schending van fundamentele rechten’
Het rapport van de beide ombudsmannen is niet het eerste waarin harde kritiek wordt geuit op de leefomstandigheden van asielkinderen in Nederland. Er ligt inmiddels een hele stapel van dat soort rapporten en brieven. Gisteren nog werd Nederland beschuldigd van “schending van fundamentele rechten” op dit terrein door door de makers van een internationale ranglijst. Ook de rechter stelde vorig jaar vast dat Nederland niet voldoet aan de opvangrichtlijnen.
Waar bestaat die reeks alarmsignalen verder precies uit? Wat is daarin de rode draad? Een overzicht:
Juni 2022
Kinderen en jongeren hebben ernstig te lijden onder de crisis in de asielopvang. Dat is de conclusie van de Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. De instellingen roepen staatssecretaris Van der Burg in een brandbrief op om in te grijpen. “Hoe langer deze situatie duurt, hoe schadelijker dat kan zijn voor hun ontwikkeling.” Doordat er niet goed voor de minderjarigen wordt gezorgd, krijgen zij te maken met stress en in sommige gevallen geweld.
September 2022
In de asielopvang in Ter Apel is de situatie voor kinderen zonder ouders ver onder de maat, waarschuwen dezelfde twee inspecties. Zij hebben vastgesteld dat de kinderen zonder toezicht en begeleiding wonen en slapen, dat de keukens, wc’s, douches en slaapkamers vies zijn en dat er daardoor risico’s zijn voor de gezondheid. Onder de 213 minderjarigen waren negentien kinderen jonger dan 15. Later verbetert de situatie in Ter Apel wel.
Maart 2023
Organisaties(opent in nieuw venster) in het onderwijs en de jeugdgezondheidszorg vragen Van der Burg te stoppen met verplaatsingen van kinderen binnen de asielopvang. Die zorgen voor “onnodige ontwikkelingsschade en psychosociale problematiek”. De organisaties pleiten daarom voor één opvanglocatie gedurende de gehele asielprocedure en voor “een stabiele, kindvriendelijke en veilige opvang voor kinderen”.
Mei 2023
Een nieuwe brandbrief, nu van vier inspecties, voor staatssecretaris Van der Burg. Nog altijd voldoet de opvang van asielkinderen niet aan de minimale kwaliteitsnormen. Zo ontberen zij goed onderwijs en voldoende begeleiding. Het voorafgaande jaar heeft de verantwoordelijke bewindsman al meerdere brandbrieven ontvangen van afzonderlijke inspecties of van twee inspecties samen. Maar het heeft niet geholpen, concluderen de vier nu gezamenlijk.
Juni 2023
Defence for Children noemt in een rapport de leefomstandigheden op zogenoemde gezinslocaties “desastreus voor het mentale welzijn van kinderen”. Die locaties bieden onderdak aan uitgeprocedeerde gezinnen met minderjarige kinderen. Opnieuw bedoeld voor kort verblijf, maar in de praktijk woont een grote groep kinderen er bijna drie jaar. Zij lijden onder de spanning van het uitgezet worden en krijgen niet de benodigde jeugdhulp.
In dezelfde week trekken organisaties van zorgverleners aan de bel, onder wie kinderartsen, psychiaters en gynaecologen. Zij waarschuwen dat kinderen en zwangere vrouwen in azc’s soms niet de minimale zorg krijgen. Petra de Jong van de branchevereniging voor jeugdartsen schetst de ernst: “Bij zwangere asielzoekers is de kans op overlijden van een baby voor, tijdens of na de bevalling zeven keer zo groot als bij andere zwangeren.”
Aantal kinderen in noodopvang in vier jaar verdrievoudigd: ‘We meten met twee maten’
Het aantal kinderen in de noodopvang is sinds 2022 verdrievoudigd. Dat blijkt uit cijfers die het Kinderrechtencollectief opvroeg bij het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), meldt Trouw.(opent in nieuw venster) De Tweede Kamer heeft het kabinet al vaker aangespoord om deze vorm van opvang af te bouwen en om de omstandigheden in de noodopvang te verbeteren.
Momenteel leven er ruim 7000 kinderen in noodopvanglocaties, zegt Marc Dullaert, voorzitter van het Kinderrechtencollectief. In 2022 waren dat er bijna 2300.
Volgens Dullaert wordt het probleem veroorzaakt doordat er te weinig ruimte is om asielzoekers op te vangen. “Door de jaren heen heeft de Nederlandse overheid structurele opvanglocaties afgebouwd en daardoor komen kinderen nu in de noodopvang te zitten. En noodopvang, het woord zegt het al, is eigenlijk tijdelijk. Maar deze kinderen slapen nu al jaren in een sporthal, op asielboten of in hotels.”
Te weinig toiletten
Op de noodlocaties leven ze volgens Dullaert onder erbarmelijke omstandigheden. “Er is te weinig gezondheidszorg, te weinig privacy en het is niet veilig. In sporthallen slapen kinderen bijvoorbeeld achter schermen en ze kunnen alles horen. Het licht blijft lang aan, er is geen toezicht en er zijn te weinig toiletten.”
Ook moeten de kinderen regelmatig verhuizen, vaak zes tot acht keer tijdens hun verblijf in de noodopvang, en gaan ze daardoor soms langere periodes niet naar school.
Dit heeft effect op de gezondheid van de kinderen, zegt Dullaert. Uit rapporten van artsen blijkt dat kinderen in de noodopvang vaak misselijk zijn, darmklachten hebben en kampen met slaapproblemen. Ook hebben ze vaak mentale klachten, zoals angststoornissen, gedragsproblematiek, woedeaanvallen en bij enkele kinderen is zelfs hersenschade geconstateerd. “Het is heel ernstig”, aldus Dullaert.
Volgens Dullaert meten we met twee maten. “Als je 7000 kinderen met een Nederlands paspoort in deze situatie zou zetten, dan zou het huis te klein zijn. Maar met deze kinderen laten we dat blijkbaar al jarenlang toe, zelfs als we op de vingers worden getikt door instituties als het VN-Kinderrechtencomité.”
Hoewel het onderwerp al jaren op de politieke agenda staat, worden er nauwelijks ingrijpende maatregelen genomen. Vorig jaar werd door de Tweede Kamer een motie aangenomen om de omstandigheden voor kinderen te verbeteren. Daarna is een sporthal in Assen gesloten, maar over de hele linie zijn volgens Dullaert kinderen niet uit noodopvanglocaties gehaald.
Anderhalve week geleden was er een debat over de spreidingswet en is wederom in de Kamer gezegd hoe ernstig het is, maar is opnieuw geen actie ondernomen. “Volgende week is er een debat over asiel en migratie. Het staat niet eens op de agenda”, aldus Dullaert.
Rellen in Loosdrecht en IJsselstein
Volgens het COA kan het probleem alleen worden opgelost als de spreidingswet wordt uitgevoerd. Die wet verplicht alle Nederlandse gemeenten om opvangplekken voor asielzoekers te realiseren.
Volgens de laatste cijfers van het COA voldoen 108 gemeenten niet aan die wettelijke verplichting. Een aantal gemeenten dat de afgelopen weken wel wilde meewerken door meer opvangplekken beschikbaar te stellen, werd geconfronteerd met rellen. Zo werd de politie in Loosdrecht en IJsselstein belaagd met stenen en vuurwerk en werd het gemeentehuis vernield.
“Als er zo veel instanties aan de bel trekken en in de Kamer ook moties worden aangenomen, maar er wordt niets uitgevoerd, dan krijgt het iets stelselmatigs”, zegt Dullaert. “Blijkbaar vinden we dat we dit toe kunnen laten. Dat is heel ernstig.”
Niet ideaal
Minister Van den Brink van Asiel laat in een reactie weten dat “het plaatsen van kinderen en kwetsbaren in noodopvanglocaties niet ideaal is. Tegelijkertijd is de nood nu hoog en is het belangrijk om iedereen een bed te geven. Mijn inzet blijft daarom gericht op het realiseren van voldoende reguliere opvangplekken, onder andere via de Spreidingswet.” Hij hoop dat de opvang van kinderen op noodlocaties in de toekomst niet meer nodig is, maar wijst er wel op dat dat tijd kost.