Dat er reden was voor zelfverdediging is niet aangetoond, een VN-mandaat werd niet gevraagd en selectief naleven van regels ondermijnt de geloofwaardigheid van het systeem.

Geen rechtvaardiging voor aanval

Larissa van den Herik, hoogleraar internationaal recht stelt in Nieuwsuur, Radio1 en de NOS dat internationaal recht geen ‘lichtschakelaar’ heeft waarmee het recht selectief kan worden in- of uitgeschakeld. Volgens haar hebben de VS en Israël geen bewijs geleverd dat er sprake was van een aanval of onmiddellijke dreiging vanuit Iran, waardoor de acties van VS en Israël een schending vormen van kernprincipes van het internationaal recht. Het idee van een Responsibility to Protect biedt geen zelfstandige grond voor militair ingrijpen. ‘Ook vanuit de gedachte dat geweld het lot van de burgerbevolking niet verbetert.’

Politieke belangen boven recht

Nico Schrijver, emeritus-hoogleraar internationaal recht, benadrukt voor NPO-Radio1, dat elke aanval moet voldoen aan het Handvest van de VN: alleen zelfverdediging bij een aanval of toestemming van de Veiligheidsraad legitimeert geweld. In het geval van Iran was geen sprake van zelfverdediging en ontbreekt een VN-mandaat. Schrijver: ‘de VS en Israël hebben hier de hoogste trede op de ladder van escalatie betreden.’

Geloofwaardigheid van Europa op het spel

Anna Marhold, universitair docent internationaal recht en lid van de Adviesraad Internationale Vraagstukken van het Parlement, waarschuwt in dezelfde uitzending van NPO-Radio1, dat selectief naleven van internationaal recht ‘de geloofwaardigheid van Europa ondermijnt. Terwijl de EU mensenrechten hoog in het vaandel heeft, blijft zij bij de aanval op Iran opvallend terughoudend, wat het idee van dubbele standaarden versterkt.’

Keerpunt in de internationale rechtsorde

Carsten Stahn, hoogleraar international criminal & global justice, noemt de aanval in het Leidsch Dagblad, een ‘keerpunt in de internationale rechtsorde.’ Het schenden van het geweldsverbod zonder juridische basis, terwijl onderhandelingen nog gaande waren, vormt een grove schending van het recht op zelfverdediging. Hij waarschuwt dat ‘pragmatisme van westerse staten, op de lange termijn heel schadelijk kan zijn voor het internationaal recht.’

Conclusie van de experts

Europese landen blijven terughoudend en spreken niet met één mond over de aanval op Iran. Sommige landen tonen steun, terwijl andere landen pleiten voor diplomatieke oplossingen en het respecteren van internationaal recht. Alle experts zijn het eens: de aanval op Iran schendt het internationaal recht. Zonder directe dreiging of VN-mandaat, en met selectieve toepassing van regels, wordt de internationale rechtsorde ondermijnd, met gevaar voor toekomstige conflicten en verlies van geloofwaardigheid.

Meer weten?

• Beluister de uitzending van Radio1 (vanaf 36 min Van den Herik)
• Bekijk de Nieuwsuur-uitzending (vanaf 21 minuten Van den Herik)
• Lees het NOS-artikel (Van den Herik)
• Lees het volledige Volkskrant-artikel (€) (Van den Herik)
• Bekijk deze audio van NOS-stories op Instagram (Van den Herik)
• Beluister de uitzending van Radio1 (vanaf 7 min  Schrijver en vanaf 19 min Marhold)
• Lees het Leidsch-Dagblad-artikel