maart 14, 2026 · 10:16 am

NOOT 11/DEMASQUE

[11]
NOS

Coalitieakkoord: 19 miljard voor defensie, forse bezuinigingen op zorg, uitkeringen

30 JANUARI 2026

De coalitie van D66, VVD en CDA wil “bouwen aan een beter Nederland”. “Wij geloven dat de samenleving weer een politiek wil die laat zien dat mét elkaar meer oplevert dan tegen elkaar”, staat in het voorwoord van Jetten (D66), Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA).

De drie partijen willen met stikstofbeleid en op de woningmarkt doorbraken bereiken. Tegelijkertijd waarschuwen zij dat dat “hard werken” wordt en dat elke euro maar een keer uitgegeven kan worden. Nederland moet daarom af en toe een “pas op de plaats maken”, zodat er geld overblijft voor investeringen in de toekomst.

Voor defensie bijvoorbeeld wordt de komende jaren 19 miljard euro uitgetrokken. En er wordt ook flink bezuinigd, bijvoorbeeld op de zorg en de sociale zekerheid.

Voor alle plannen geldt: een Kamermeerderheid ontbreekt nog. Dus het hangt van de gesprekken met oppositiepartijen af of de plannen doorgaan of niet, of dat die nog worden aangepast.

Hieronder vind je een overzicht van de coalitieplannen per deelterrein:

De overheid moet dingen makkelijker maken in plaats van moeilijker. En bovenal willen we eraan bijdragen dat de onderwijzer, de politieman, de verpleegkundige, de winkelier en al die andere mensen die ons land elke dag draaiende houden hun eigen toekomst met een gevoel van zekerheid tegemoet kunnen zien.”

Daarbij geldt dat het verdienvermogen van Nederland moet verbeteren, zeggen de partijen. Nederland moet “koploper in digitale innovatie” worden.

Belangrijke nieuwe technologieën zoals AI moeten sneller worden ingezet en in Noord-Nederland moet een “AI-fabriek” worden gebouwd, waarvoor het demissionaire kabinet al geld reserveerde.

Economie

  • Inzet is 1,5 procent economische groei
  • Nationale investeringsinstelling voor leningen die de markt niet aandurft
  • Investeringen in digitalisering en AI
  • Vergroten experimenteerruimte voor jonge techbedrijven

De hypotheekrenteaftrek blijft zoals hij is. In de woorden van de partijen: “Om het eigen huis betaalbaar te houden en rust op de woningmarkt te bewaren, blijft de fiscale behandeling van de eigen woning ongewijzigd.”

Drie partijen willen de doorstroom in huurwoningen bevorderen. Ze willen daarom jaarlijks controleren wat het inkomen van een huurder is en op basis daarvan eventueel de huur verhogen. Voor nieuwe huurders in sociale huurwoningen wordt ook de vermogenstoets ingevoerd.

Wonen en vervoer

  • Hypotheekrenteaftrek blijft in stand
  • Vanaf 2029 jaarlijks 1 miljard euro voor bouw betaalbare woningen
  • Betere doorstroming en voorkomen ‘scheefwonen’
  • Nieuwe infrastructuur gekoppeld aan nieuwe woningen
  • Aanpakken achterstallig onderhoud wegen, bruggen, viaducten
  • Nog 1 jaar verlenging verlaging brandstofaccijns (benzine)
  • Betere bereikbaarheid ov-knooppunten voor fietsers
  • Minimumleeftijd en helmplicht fatbikes

Veiligheid begint dichtbij, in je eigen huis en in je eigen straat, zeggen de drie partijen. “Wij willen een land waarin criminelen niet vrijuit gaan en waar gezag wordt gerespecteerd.” De politie krijgt meer mogelijkheden voor lik-op-stukbeleid, er gaat meer geld naar gevangenissen.

Het gaat nu om 100 miljoen euro extra, volgens eerdere berekeningen is er eigenlijk meer geld nodig.

Sommige gevangenen moeten nu eerder vrijgelaten worden omdat de cellen vol zitten. De drie partijen willen het regime versoberen zodat aan deze praktijk een einde komt.

De nationale veiligheid is een belangrijk hoofdstuk. “Door groeiende geopolitieke onzekerheid zien we een toename aan hybride, militaire en terroristische dreigingen.”

scalatie tussen Rusland en het Westen, sabotage, spionage en digitale aanvallen, vormen een toenemend risico. De partijen investeren daarom miljarden in defensie en de inlichtingendiensten. Burgers en bedrijven gaan via de belasting een “vrijheidsbijdrage” betalen, die op termijn meer dan 5 miljard euro per jaar oplevert.

Defensie en veiligheid

  • 19 miljard extra naar defensie
  • Krijgsmacht opschalen naar 122.000 mensen
  • Lelystad Airport voor defensie- én vakantievluchten
  • Meer capaciteit voor inlichtingendiensten (MIVD en AIVD)
  • Burgers en bedrijven betalen via de belastingen een ‘vrijheidsbijdrage’
  • Meer wijkagenten, cyber- en zedenrechercheurs
  • 100 miljoen euro naar gevangenissen
  • Boetesysteem voetbalclubs als politie-inzet nodig is in stadion

Op de zorg en sociale zekerheid wordt fors bezuinigd. Voor de zorg betekent dat dat er wel meer geld naartoe gaat, maar dat zou nog meer zijn als er niet wordt ingegrepen.

Het eigen risico gaat omhoog van 385 naar 460 euro. Dat is gunstiger voor jongeren omdat daardoor de ziektekostenpremies minder stijgen en zij door een lagere zorgbehoefte minder kans hebben dat zij dat eigen risico moeten betalen.

De mensen met lagere inkomens krijgen een hogere zorgtoeslag. Mensen met hogere inkomens en een grotere zorgbehoefte gaan de verhoging wel betalen. Het ligt dus voor een groot deel aan je persoonlijke omstandigheden wat je hiervan gaat merken.

De huishoudelijke hulp wordt nu nog vergoed voor iedereen ongeacht inkomen. Door die hulp inkomensafhankelijk te maken wil de coalitie 435 miljoen per jaar besparen. Het schrappen van belastingaftrek voor zorgkosten moet 618 miljoen euro per jaar opleveren. Het gaat bijvoorbeeld om steunzolen, gehoorapparaten, reiskosten naar de specialist en bepaalde medicijnen.

De AOW-leeftijd blijft stijgen en dan vanaf 2033 met de levensverwachting. Dat moet bijna 3 miljard per jaar opleveren. De WW-uitkering wordt verkort van twee naar een jaar. De uitkering gaat wel omhoog.

Zorg en sociale zekerheid

  • Eigen risico van 385 naar 460 euro
  • Schrappen fiscale aftrek zorgkosten
  • Eigen bijdrage wijkverpleging
  • Vanaf 2033 AOW-leeftijd omhoog met levensverwachting
  • WW-uitkering van twee naar een jaar
  • Schrappen huishoudelijke hulp voor mensen met genoeg geld
  • Gratis schoolfruit
  • Suikertaks

De drie partijen beloven dat zij “nu wél” grote stappen gaan zetten op asielbeleid. Nederland zal aansluiting zoeken bij andere EU-landen.

Er komt meer controle en een verminderde instroom van asielmigranten. Als de toestroom plotseling toeneemt en de opvang volloopt komt er een tijdelijke asielstop. Aan de andere kant wordt er geïnvesteerd in meer en betere opvang en moeten statushouders sneller mee kunnen doen in de samenleving.

Asiel en migratie

  • De spreidingswet die asielzoekers over gemeenten verdeelt, blijft gelden
  • Asielnoodmaatregelenwet en tweestatusstelsel worden uitgevoerd
  • Hardere aanpak criminele asielzoekers
  • Meer geld naar de asielketen (procedures en opvang)
  • Maatregelen arbeidsmigratie: alleen werknemers die nodig zijn

e coalitie noemt het aanpakken van de “netcongestieproblemen”, het overvolle stroomnet, de hoogste prioriteit. Het elektriciteitsnet wordt sneller uitgebreid en er komt een Crisiswet Netcongestie.

Ons verdienvermogen staat door de “file op het elektriciteitsnet” onder druk, zeggen de partijen, en dat raakt ons allemaal. De overheid neemt daarbij meer dan nu de regie in handen.

Energie, klimaat

  • Crisiswet netcongestie, oplossen overvolle net
  • Investeringen in wind op zee
  • Investeringen in groene waterstofproductie en -levering
  • Meer kernenergie, ook met kleine reactoren (SMR’s)
  • Opslag van CO2 op de Noordzee

De coalitiepartijen willen dat het onderwijs beter wordt ingezet op wat de economie in de toekomst nodig heeft. Daarbij hoort dat de basisvaardigheden van kinderen moeten verbeteren, zeggen zij.

“Er moet iets veranderen. We zien dat kinderen steeds minder goed kunnen lezen, schrijven en rekenen. Op internationale lijsten blijft Nederland achter. Dit gaat ten koste van de talenten en kansen van onze kinderen, en heeft daarmee ook effect op onze toekomstige economie en op de krappe arbeidsmarkt, die juist talent nodig heeft”, staat er in het coalitieakkoord.

Het vmbo vraagt extra aandacht omdat daar de kinderen worden opgeleid die gaan werken in de sectoren waar nu tekorten zijn. De coalitie wil ook meer aandacht besteden aan de leerkrachten, docenten, onderwijsassistenten en schoolleiders, zodat zij voor het onderwijs behouden blijven en niet afhaken.

De bezuinigingen in het onderwijs gaan van tafel. Komend jaar willen ze juist 1 miljard euro meer vrijmaken en dat loopt na een aantal jaar op tot 1,5 miljard.

Onderwijs en wetenschap

  • Tegengaan verschillen in faciliteiten tussen mbo en hoger onderwijs
  • De vrijheid van onderwijs in artikel 23 van de grondwet staat niet ter discussie
  • Leraren en schoolleiders krijgen meer mogelijkheden zich te ontwikkelen
  • Investeringen in onderzoek en wetenschap, samen met bedrijfsleven
  • Studiebeurs voor uitwonenden gaat omhoog
  • Minder niet-EU-studenten, en zij kunnen worden gescreend op spionagerisico
En nogmaals, voor alle plannen geldt dat het minderheidskabinet er steun voor moet verwerven van oppositiepartijen in de Tweede en vervolgens Eerste Kamer. Het is dus niet zeker of de plannen doorgaan of niet, of dat zij worden aangepast.
EINDE
NRC

Op zoek naar miljarden voor veiligheid en onderwijs snijdt de coalitie in zorg en sociale zekerheid

30 JANUARI 2026
Begroting In hun regeerakkoord hanteren D66, VVD en CDA een strenge begrotingsdiscipline. De miljarden die nodig zijn voor defensie, woningbouw en stikstofdoelen willen ze ophalen door de uitgaven aan zorg en verzorgingsstaat te beperken. Ook belastingen voor burgers en bedrijven worden hoger.
In een onrustige wereld begint Den Haag aan een politiek experiment. Een minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA (66 zetels) wil fors investeren in veiligheid en onderwijs, en pakt de draad weer op van het kabinet-Rutte IV bij het oplossen van het stikstofprobleem.
De gepeperde rekening komt via miljardenbezuinigingen en lastenverzwaringen terecht bij zorgbehoevenden, werklozen, werkenden en toekomstig gepensioneerden. En – in mindere mate – bij bedrijven.
Premier in spe Rob Jetten sprak vrijdagmiddag bij de presentatie van het 67 pagina’s tellende regeerakkoord Aan de slag over „grote opgaven die vandaag om moed vragen”. Hij had het over „grote keuzes” om van Nederland „een land te maken dat gezag inneemt in Europa”.

Extra uitgaven aan defensie

De terugtrekkende bewegingen van de Amerikaanse president Donald Trump in NAVO-verband en de Russische agressie aan de rand van het Europese continent zorgen voor veruit de grootste rekening voor de minderheidscoalitie. Coalitiepartijen D66, VVD en CDA willen de komende jaren tot 2035 uiteindelijk 19,3 miljard euro extra uitgeven aan de versterking van de krijgsmacht. Ook blijft de steun aan Oekraïne voor de komende drie jaar in stand. Vanaf 2030 is de steun niet geregeld.
Het geld voor deze plannen wordt met name opgehaald bij zorg en sociale zekerheid, de grootste kostenposten op de Rijksbegroting die samen goed zijn voor de helft van de overheidsuitgaven en de komende jaren bovendien hard groeien. Dat komt door de steeds ouder wordende bevolking, en het groeiend aantal gepensioneerden ten opzichte van het aantal werkenden. De drie partijen stellen ook bezuinigingsplannen voor die ná de kabinetsperiode van vier jaar vallen.
D66, VVD en CDA willen de vangnetten voor werklozen en arbeidsongeschikten fors versoberen. Ook zal de pensioenleeftijd harder meestijgen met de levensverwachting waardoor Nederlanders later met pensioen gaan. Daarmee worden afspraken uit het pensioenakkoord met vakbonden uit 2019 gebroken. Het kabinet-Schoof wilde de werkloosheidsuitkering al verkorten van twee naar anderhalf jaar, de minderheidscoalitie doet daar nog een schep bovenop en verkort de duur naar één jaar. In totaal moeten de bezuinigingen op sociale zekerheid bijna 6,5 miljard euro opleveren.
De coalitie wil een eigen bijdrage in de wijkverpleging en sleutelt aan het basispakket door de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg af te schaffen
De zorgparagraaf leest als een grote bezuinigingsopgave. In totaal moet per 2031 zo’n 10 miljard euro opgehaald worden. De grootste klapper is het eigen risico. Terwijl het kabinet-Schoof dat wilde halveren, willen D66, VVD en CDA deze juist verhogen. Bij elkaar levert dit al grofweg 6 miljard euro op. Verder wil de coalitie bezuinigen op de langdurige zorg voor ouderen, gehandicapten en ggz-patiënten. Op den duur moet dat een miljard opleveren. En dan zijn er nog andere bezuinigingen. De coalitie wil bijvoorbeeld een eigen bijdrage in de wijkverpleging en sleutelt aan het basispakket door de vergoeding voor niet-gecontracteerde zorg af te schaffen.
De Studiegroep Begrotingsruimte, een comité van topambtenaren en vertegenwoordigers van de planbureaus en De Nederlandsche Bank, adviseerde om vanwege de vergrijzing de uitgaven in zorg en sociale zekerheid te beperken. Daar geven de partijen met hun plannen gehoor aan. Wat de studiegroep óók adviseerde: verschuif de lasten op arbeid naar de lasten op consumptie, vermogen en kapitaal. Zo blijven de overheidsinkomsten weerbaar tegen de krimpende beroepsbevolking.

Vrijheidsbijdrage

Anders dan de studiegroep wilde, lijkt de nieuwe coalitie geen grootschalige verschuiving in de belastingmix te willen doorvoeren. De drie partijen spraken een lastenverzwaring af in de inkomstenbelasting voor werknemers om de krijgsmacht te kunnen financieren. Ook moet een premie die bedrijven betalen meer geld gaan opleveren. De partijen noemen dit ‘vrijheidsbijdragen’. Werknemers zullen in totaal 3,4 miljard euro meer aan belasting betalen, stukken meer dan werkgevers. Hun vrijheidsbijdrage moet 1,7 miljard euro opleveren, met daarbij de kanttekening dat de partijen willen overleggen met werkgevers om te kijken hoe dat ingevuld moet worden, in het licht van ‘het vestigingsklimaat’.
Wat de gevolgen zijn voor de koopkracht, economische groei en de werkgelegenheid is nog onduidelijk. Het Centraal Planbureau (CPB) moet het regeerakkoord nog financieel-economisch doorrekenen. De Tweede Kamer heeft dinsdag alvast een analyse bij het CPB aangevraagd; die zal in de komende weken volgen.
Naast de bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid en de lastenverzwaringen middels een vrijheidsbijdrage, valt op dat de partijen op een aantal vlakken het beleid van het vorige kabinet terugdraait. Dat wil het kabinet-Jetten doen met het verhoging van het eigen risico, maar de partijen zijn ook van plan om flink te investeren in onderwijs (uiteindelijk jaarlijks 1,5 miljard) en in mindere mate in ontwikkelingssamenwerking.

Stikstof

Ook maakt de coalitie eenmalig 20 miljard euro beschikbaar voor stikstofaanpak, landbouw en natuurherstel. Dat is precies het bedrag dat nog in het stikstoffonds zat van het kabinet-Rutte IV, waarin VVD, D66 en CDA regeerden met de ChristenUnie. Dat fonds was grotendeels geplunderd door het kabinet-Schoof. Het is de bedoeling dat de nieuwe coalitie de 20 miljard euro onder andere uitgeeft aan een vrijwillige beëindigingsregeling voor boeren en compensatie voor boeren in gebieden waar nauwelijks nog stikstof zal mogen worden uitgestoten. Zo hoopt de minderheidscoalitie voldoende stikstof te reduceren om de wettelijke doelen in 2035 te halen.
Andere ingezette bezuinigingen van het kabinet-Schoof, zoals de besparing op ambtenaren, intensiveert de nieuwe coalitie juist. De departementen moeten hetzelfde werk doen met minder geld en krijgen te maken met een plan om de rijksdienst te vernieuwen. Dat laatste plan moet uiteindelijk een miljard euro opleveren.
De plannen worden gekaderd in strenge begrotingsregels. De coalitie wil ’trendmatig begroten’: de coalitie wil buffers opbouwen als het goed gaat met de economie, om dat geld te kunnen uitgeven als het slecht gaat. Financiële tegenvallers op hun begrotingen moeten ministeries zelf opvangen door elders te besparen. In lijn met wat de studiegroep Begrotingsruimte adviseerde, stevenen de partijen af op een tekort van 2 procent van het bbp. De Brusselse norm ligt op een tekort van maximaal 3 procent. Als deze regels hard zijn, blijft er weinig ruimte over voor wensen van de oppositie.

Eurobonds

In naam is de minderheidscoalitie tegen Eurobonds: gezamenlijke Europese leningen. Maar initiatieven in Brussel waarbij de Europese Unie zelf geld leent op de kapitaalmarkt, met de Brusselse begroting als onderpand, steunt het kabinet wél. Dat is óók een vorm van gezamenlijk lenen, waarbij uiteindelijk Nederland garant staat voor leningen die ook bedoeld zijn voor anderen. Dat kun je zien als een meer Europese koers.
Om de economie te versterken wil de coalitie onder meer een investeringsinstelling oprichten, waarvoor „3 tot 5 miljard” beschikbaar wordt gesteld. Deze instelling staat „op afstand” van de politiek en moet investeren in projecten met hoge risico’s, die daardoor op de private markt geen financiering krijgen.
De hypotheekrenteaftrek was in de campagne in aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen een zwaar bediscussieerde maatregel. CDA en D66 wilden die afbouwen, VVD beloofde de aftrek in stand te houden. Uit de stukken blijkt: de hypotheekrenteaftrek blijft ongemoeid. Voor de bouw van betaalbare woningen wordt jaarlijks 1 miljard euro vrijgemaakt tussen 2029 en 2035. De coalitie wil verder vooral snel woningen realiseren door bezwaarprocedures tegen bouwlocaties te bemoeilijken en door woonregels te vereenvoudigen. Ook wil het dertig grootschalige bouwlocaties ontwikkelen, een vrije vertaling van Jettens wens in de campagne om tien nieuwe steden te bouwen.
Voor klimaat maakt de coalitie – los van de 20 miljard voor stikstof – vooral tijdelijke middelen vrij. Alleen voor windparken op zee is structureel 139 miljoen euro beschikbaar. De partijen willen de klimaatdoelen halen, al wordt 2030 lastig en richten ze zich vooral op de doelen voor 2040. De problemen op het stroomnet dat dreigt vast te lopen, moeten vooral met regelgeving worden opgelost.

‘Politieke cultuur’

Bij alle vergaande hervormingen die Jetten, Yesilgöz en Bontenbal voorstellen, hoort één grote disclaimer. De coalitie heeft geen meerderheid in de Tweede en Eerste Kamer en is daarom afhankelijk van de oppositie bij het doorgang vinden van de plannen. Die zal in de komende tijd met eisen en wensen komen, in ruil voor steun. Ongetwijfeld zullen intensieve onderhandelingen volgen.
Rianne Letschert, informateur namens D66, adviseerde mede vanwege die minderheidssamenstelling om brede akkoorden te sluiten met oppositie én maatschappelijke organisaties. Dit minderheidskabinet vraagt om een „andere politieke cultuur”, zei ze vrijdagochtend bij de presentatie van haar verslag.
In Den Haag wordt verwacht dat Prinsjesdag het eerste moment is dat het kabinet serieus gaat onderhandelen met de Kamer. De oppositiepartijen zien het akkoord als de coalitie-inzet voor die gesprekken.
EINDE
DE UNIE
KABINETSPLANNEN 2026: WAT BETEKENT DIT VOOR JOUW INKOMEN
ZIE VOOR GEHELE TEKST, NOOT 7

Coalitieakkoord: wat betekent dit voor je portemonnee?

30 JANUARI 2026
ZIE VOOR GEHELE TEKST, NOOT 10

Reacties uitgeschakeld voor NOOT 11/DEMASQUE

Opgeslagen onder Divers

Reacties zijn gesloten.