“In de afgelopen minuten hebben we letterlijk een boot beschoten”, zegt de Amerikaanse president Donald Trump. Het is 15 september als een speedboot, die is vertrokken vanuit Venezuela, wordt gebombardeerd door de Amerikanen. “Een boot die drugs vervoerde, veel drugs op die boot”, gaat Trump verder, zonder daar bewijs voor te leveren.
Het is het startsein voor een militaire operatie waarbij in de opvolgende maanden nog tal van bootjes worden beschoten. Ook de militaire Amerikaanse aanwezigheid rondom Venezuela wordt verhoogd.
Dat begint al in augustus, als er marineschepen naar de Caribische Zee worden gestuurd om daar voor de kust van het Zuid-Amerikaanse land te patrouilleren. Drie maanden later arriveert het grootste Amerikaanse vliegdekschip, de USS Gerald R. Ford, in de wateren rond Centraal- en Zuid-Amerika.
De uitleg is steeds hetzelfde: er worden drugs gesmokkeld richting de Verenigde Staten. En de bootjes vormen daarmee een directe bedreiging voor de VS. Het zou vooral gaan om fentanyl – een drug die de VS al jarenlang in zijn greep houdt en jaarlijks tot steeds meer doden leidt.
Fentanyl wordt beschouwd als massavernietigingswapen
Trump ziet Maduro als een van de hoofdverantwoordelijken voor het in stand houden van die crisis. Al tijdens Trumps eerste presidentstermijn wordt Maduro aangeklaagd voor het ondersteunen van narcoterrorisme. Maduro zou al sinds 1999 aan het hoofd staan van het ‘Cartel de los Soles’ (het kartel van de zon). Dat is een verwijzing naar het embleem dat hoge officieren van het Venezolaanse leger dragen en waarin een zon is verwerkt.
Volgens de Amerikaanse beschuldiging is het kartel vlak voor de eeuwwisseling een samenwerking aangegaan met de Colombiaanse FARC. Dat is een rebellenbeweging die haar eigen bestaan grotendeels financierde met de handel in cocaïne. Na de samenwerking zou een deel van die cocaïne via Venezuela worden vervoerd naar de Verenigde Staten. De VS zou doelbewust worden “overspoeld” met cocaïne, staat er in de aanklacht tegen Maduro.
Ruim vijf jaar later vallen dezelfde termen opnieuw, maar met extra aandacht voor fentanyl. Het Cartel de los Soles wordt sinds eind november door de Amerikanen beschouwd als terroristische organisatie. En Maduro is nog steeds een van de vermeende leiders. En sinds december wordt fentanyl door de Amerikanen niet langer alleen als een vernietigende drug gezien, maar ook als een massavernietigingswapen.
Met deze twee stappen breidt Trump zijn mogelijkheden uit om fentanyl, maar ook Maduro te bestrijden. Het lijkt vooral een legitimering van de Amerikaanse militaire acties. Experts van de Verenigde Naties zeggen namelijk dat het Cartel de los Soles helemaal niet bestaat. Het is een verzamelnaam – bedacht door lokale media – voor hooggeplaatsten in het leger en de overheid van Venezuela die zich wel degelijk bezighouden met de handel in drugs. Maar van een kartel is geen sprake.
Ook de rol van Venezuela in de fentanylhandel wordt schromelijk overdreven. De drug wordt voornamelijk geproduceerd in Mexico en de smokkel vanuit Venezuela is niet de grootste vergeleken met omliggende landen.
Olie en problemen in VS lijken rol te spelen
Het roept de vraag op waarom Trump dan wél van Maduro af wil. Op de achtergrond zouden vooral de olievoorraden in Venezuela meespelen, die volgens Trump van de VS zijn. Een machtswisseling zou hem daarbij kunnen helpen. De Amerikaanse president maakt daarbij dankbaar gebruik van het feit dat Maduro niet als een legitieme president wordt beschouwd, maar als de leider van een militaire dictatuur.
Maduro’s overwinning bij de verkiezingen in 2024 wordt namelijk niet erkend. Amerikaanse steun is er wel voor de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado, die van Maduro niet mee mocht doen aan de verkiezingen. Ze won vorig jaar de Nobelprijs voor de Vrede voor haar strijd voor democratische rechten van de Venezolanen.
De arrestatie van Maduro is daarnaast een welkome afleiding van de problemen die Trump in zijn thuisland ervaart. Voorbeelden zijn de hoge kosten van Amerikanen om te voorzien in hun levensonderhoud. Ook staat Trump er slecht voor in de peilingen.
Een ander argument voor de militaire operatie is dat een belangrijk deel van Trumps achterban uit Florida komt. Onder hen bevinden zich veel gevluchte Cubanen en Venezolanen die niets liever zien dan dat de regimes in hun land omver worden geworpen. Trump zelf heeft aangekondigd om 17.00 uur Nederlandse tijd uitleg te geven over zijn beweegredenen.