[66]

De werkwijze van ICE roept veel weerstand op in de VS. Beelden van grote groepen gewapende, vaak gemaskerde agenten die – al dan niet illegale – migranten van straat plukken, zorgden al voor grote protesten

ZIE VOOR GEHELE TEKST, NOOT 59

[67]

ALJAZEERA

ICE launches ‘military-style’ raids in Los Angeles: What we know

‘In September 2025, supreme court justices allowed immigration enforcement agents in southern California to interrogate anyone who they thought may be in the country illegally, and noted that perceived race or ethnicity can be a relevant factor along with others.”

THE GUARDIAN

‘It’s like they’re hunting’: US citizens and legal residents report increase in racial profiling by ICE

It was a normal Tuesday morning for Mohamed when he left his San Diego, California, house for his daily exercise in mid-January. But as he walked around the Colina del Sol park, four US Immigration and Customs Enforcement (ICE) agents approached and encircled the middle-aged father, who is using a pseudonym out of fear of retaliation from federal agents. The officers, Mohamed said, who wore jackets with ICE emblazoned on them and balaclavas that obscured their faces, asked for his green card before they began drilling him with questions about what he was doing in the park.

“I was terrified,” Mohamed, a lawful permanent resident from Somalia, said through a translator. The ordeal ended shortly thereafter, but the experience has left a lasting impact on him. “I have high blood pressure,” Mohamed said about the encounter he believes was based on racial profiling. “I used to do my daily exercises; now I don’t even do that any more because I’m scared.”

The Guardian spoke to several US citizens and legal permanent residents who said that they were racially profiled by ICE and US Customs and Border agents in recent weeks following the Trump administration’s immigration crackdown that has swept the nation. The incidents have led to lasting stress, they said, with some of them taking drastic measures to ensure their safety including sleeping with their passports, or only traveling at night. They feel they have little recourse to hold the agents accountable for what they perceive as mistreatment.

Community organizers told the Guardian that federal agents have targeted the Black and brown neighborhoods that they serve in Minnesota, New York, Washington state, California and Illinois. And immigration enforcement agents have patrolled Home Depot stores, mosques, daycares, street vending areas and construction sites. As a result, organizations have increased training to prepare people if they are detained, have equipped businesses with signs attempting to ward off ICE and have offered whistles to residents so that they can alert their neighbors when federal agents are nearby.

In recent weeks, the Trump administration has focused its immigration-enforcement efforts on Somalis. About 2,000 ICE officers and 800 US Customs and Border Protection agents have been deployed in the Minneapolis area, which has the largest Somali population in the US. The Trump administration also began arresting immigrants in Maine this month, with a focus on the thousands of Somalis who have settled in the state beginning in the early 2000s. Additionally, it announced that in March it would end the temporary protected status designation for Somalis in the US, which has provided work authorization and protection from deportation for migrants from the country.

The main recourse for challenging racial profiling is through the Federal Tort Claims Act, which allows people to sue the federal government for harm caused by federal employees, said Thomas A Saenz, the president and general counsel at the Mexican American Legal Defense and Educational Fund. But a recent supreme court ruling may have complicated how racial-profiling allegations are handled. In September 2025, supreme court justices allowed immigration enforcement agents in southern California to interrogate anyone who they thought may be in the country illegally, and noted that perceived race or ethnicity can be a relevant factor along with others.

In recent months, the amount of people held in detention reached an all-time high. As of 8 January 2026, ICE held 68,990 people in detention, according to data published by the agency. “Anytime you impose a target for a number of arrests and detention, you’re going to encourage the use of unconstitutional shorthands like racial profiling,” Saenz said. “It’s not at all clear that this administration cares whether they’re in compliance with the constitution or not.”

“Allegations that ICE engages in ‘racial profiling’ are disgusting, reckless and categorically FALSE. This type of garbage is contributing to our officers facing a more than 1,300% increase in assaults against them,” said Tricia McLaughlin, the Department of Homeland Security’s spokesperson, in an email to the Guardian. “A person’s immigration status makes them a target for enforcement, not their skin color, race or ethnicity. Law enforcement uses ‘reasonable suspicion’ to make arrests, as allowed under the fourth amendment to the US constitution. The supreme court has already vindicated us on this position.”

‘Anybody could snatch him off the street’

Last month, Fernando was driving on a two-way street in Nebraska when he said that he was pulled over by ICE agents in the morning. They told Fernando, a US citizen who is only using his first name out of fear of retaliation, that he fit the description of a Hispanic male whom they were looking for. The four officers interrogated him over the course of an hour, he said.

“As soon as it happened, I kind of laughed it off,” Fernando said. “I was kind of like, ‘This is pretty funny.’ You don’t expect it to happen to you until it does.” But after he gave them his Real ID, he said they became visibly irritated and insinuated that it was fake. A veteran, Fernando shared his name, rank, branch of service and social security number, but he said the officers were unfazed. They demanded that he step out of the car, Fernando said, and as he did so, they threw him to the ground and laid their body weight on top of him. They yelled that he was interfering with an investigation, as Fernando continued to ask what they were looking for. Not long after, he said that the agents stood up, threw his ID to the ground, flipped him off and drove away.

The incident rattled Fernando. He said he becomes anguished whenever he sees a Dodge Durango with tinted windows – the same car that stopped him that day. Now he tries to only travel at night so that he won’t be targeted by agents during the day.

“It feels like a slap in the face. I gave nine years of my life to a country for me to be racially profiled and be questioned about my citizenship. It makes me emotional. It makes me feel like all of that was in vain,” Fernando said. “One of the guys that stopped me was a younger Hispanic guy, and it was like, ‘Hey, we’re supposed to be on the same team. I don’t understand why you would become the aggressor.’”

Over the past few weeks, he said that he’s called the US Department of Homeland Security office in Nebraska or ICE every couple of days to try to report the incident, but that he’s never received a call back. “It makes it a lot more difficult to report,” Fernando said, “than it does to actually try to chase down a ghost.”

In Tampa, Florida, Sara, who is of Persian descent, said that she believes ICE officials followed her because they perceived her as Latina. In March 2025, Sara, a US-born citizen who is using a pseudonym out of fear of being further targeted, said that a white SUV followed her car upwards of 15 times for a month. “It was extremely rattling,” Sara said, “to the point where I carried our passports with us everywhere and then even started to sleep with them. I felt very fearful because of what was going on in Tampa and what it seemed like was racial profiling and me looking like I’m of Hispanic background.”

END

LOS ANGELES: BEGIN VAN EEN OPSTAND TEGEN DE

RAZZIA’S VAN TRUMP

PETER STORM

8 JUNI 2025

Los Angeles: begin van opstand tegen de razzia’s van Trump – Egel

[68]

De staat Illinois staat op tegen de wreedheid en intimidatie van de Trump-regering’’, schrijft Pritzker. „Vandaag dagen we Trump voor de rechter om zijn regering ter verantwoording te roepen voor haar onwettige tactieken, onnodige escalaties en flagrante machtsmisbruik.’’

Het ministerie van Binnenlandse Veiligheid heeft de agenten van ICE en de grenswacht CBP naar de grotendeels door Democraten bestuurde staten gestuurd, naar eigen zeggen om migranten zonder verblijfsvergunning op te pakken en te deporteren. De Democratische leiders beschuldigen Trump echter van politiek gemotiveerd machtsmisbruik.

Grondrechten geschonden

Het optreden van de federalen agenten in Chicago leidde tot veel protesten en chaotische taferelen. Volgens gouverneur Pritzker hebben de federale agenten de gemeenschap in de stad ‘geterroriseerd’ en zijn de grondrechten van burgers geschonden.

Ook Minnesota hoopt via de rechter een einde te maken aan de willekeurige arrestaties van visumhouders zonder dat daar een gegronde reden aan ten grondslag ligt en zonder dat zij een misdrijf hebben begaan. Agenten zetten maandag zelfs traangas om een onrustige menigte in de stad Minneapolis uiteen te drijven.

De groep mensen was samengekomen na een auto-ongeluk waarbij immigratieambtenaren op een andere auto botsten. Dat gebeurde op slechts enkele straten van de plek waar Good werd doodgeschoten door een ICE-agent. De agenten reden vervolgens weg, terwijl omstanders ‘lafaards!’ riepen.

De regering-Trump heeft de immigratieagent die Good neerschoot herhaaldelijk verdedigd. Zij stellen dat de vrouw met haar voertuig een dreiging vormde voor de agenten. Die verklaring wordt echter, op basis van videobeelden van de confrontatie, op grote schaal bekritiseerd.

EINDE

ZIE VOOR GEHELE ARTIKEL, NOOT 59

[Voor bovenstaande tekst op link drukken, staat namelijk

niet in de transcriptie, omdat de tekst bij de plaatjes staat]

‘Could deporting immigrants open up their jobs for Americans? President Obama’s administration deported more than 3 million people, and an economist studied those effects.”

NPR

Lessons learned from when the Obama administration deported millions of people

5 DECEMBER 2024

Could deporting immigrants open up their jobs for Americans? President Obama’s administration deported more than 3 million people, and an economist studied those effects.

STEVE INSKEEP, HOST:

 

OK, if President-elect Trump succeeds in deporting millions of people from the United States, his administration will not be the first.

 

MICHEL MARTIN, HOST:

 

Yes. In fact, the U.S. has deported millions of people in the past, and that gives us a chance to answer a question – when you deport a lot of workers who are not citizens, does that improve the job market for people who are and other people in the U.S. legally?

 

INSKEEP: NPR immigration correspondent Jasmine Garsd has been studying that. Hi there, Jas.

 

JASMINE GARSD, BYLINE: Hi.

 

INSKEEP: What does the history show here about this idea, which is one of the reasons that the new administration gives for a mass deportation?

 

GARSD: Yeah, so the Obama administration did a historic number of deportations – more than 3 million removals. I spoke to economist Chloe East at the University of Colorado in Denver. She studied the effects of many of those deportations.

 

CHLOE EAST: So we see really clearly that when there is an increase in deportations in a county, that does not lead to more job opportunities or higher wages for U.S.-born workers.

 

GARSD: Her work also focused on something we rarely hear about, which is immigration as a way to create new jobs for American-born workers.

 

INSKEEP: How could immigrants, whether they’re here legally or illegally, create jobs for American workers?

 

GARSD: So let me give you an example. Earlier this year, I was interviewing business owners in Florida. And the owner of one roofing company told me, if I could hire more immigrant workers to do the roofing, then I could take on more jobs, which means I would need to hire a manager. I would need to hire and expand my accounting team. And all those jobs would go to U.S. citizens. So we don’t talk about this a lot, but economists do talk about this trickle-down effect.

 

INSKEEP: OK, so that doesn’t mean that it is right or proper, that you have to agree with people coming here illegally or through asylum or anything else. But in any case, it doesn’t seem to cost Americans jobs. It may actually add American jobs if there are more people here and working.

 

GARSD: Exactly. So what professor East says is that for every half a million people deported, she estimates there were 44,000 fewer jobs for American-born workers.

 

INSKEEP: The presidential campaign also touched on the idea that people here illegally are using resources, taking up housing, that this affects citizens. Are there findings about that?

 

GARSD: We don’t know what mass deportations are going to look like, right? But I wanted to bring it down to the day to day. We know immigrant labor is inextricably linked to our food supply. So consider farm workers in California, where a lot of U.S. vegetables come from. Now, over 90% of those workers are foreign-born, mostly undocumented. I asked professor East what could happen to, for example, the price of tomatoes, most of which come from California.

 

EAST: Mass deportations in the Central Valley in California would reduce the number of people who are able and willing to pick tomatoes and also reduce the number of people who will drive the trucks from the tomato farms to the grocery stores. And when there are fewer of both types of workers, there will be fewer tomatoes at the grocery store at all, which will make the price of tomatoes go up.

 

GARSD: So basically, what she’s saying is, if you’re worried about the price of food now, you should be worried about mass deportations.

 

INSKEEP: NPR’s Jasmine Garsd, thanks so much.

 

GARSD: Thank you.

END

NOS

HOE ICE MIGRANTEN DOOR AMERIKA SLINGERT

”EERST OPPAKKEN, DAN VRAGEN STELLEN”

10 OCTOBER 2025

Voor het eerst in bijna honderd jaar kan de VS uitkomen op een negatief migratiesaldo. Daarmee kan duidelijk gesteld worden dat het keiharde anti-immigratiebeleid van de regering-Trump zijn doel bereikt. Alleen brengt de regering het land daarmee onomkeerbare schade toe voor de komende decennia, stelt The Economist.

Buitenlanders worden massaal zonder pardon de grens overgezet, soms zelfs als ze de juiste papieren hebben. Politiebusjes die langs winkelcentra rijden om immigranten op te pakken. De beruchte anti-immigratiedienst ICE doet er niet eens geheimzinnig over en verspreidt zelf de beelden van hoe het de Zuid-Koreaanse werknemers van een Hyundai-fabriek geboeid aan kettingen naar buiten leidt, op weg naar deportatie.

Jaren 30

Het beoogde resultaat is afschrikken en dat werkt. Waar er vorig jaar nog per saldo 2,5 miljoen migranten meer het land binnenkwamen dan er vertrokken, is de verwachting dat dat saldo dit jaar rond, of zelfs onder de nul zal uitkomen. Dat zou voor het eerst sinds de jaren 30 zijn.

En dat brengt enorme schade toe aan de Amerikaanse economie, op korte en lange termijn, stelt The Economist. Het blad wijst erop dat zonder immigranten de beroepsbevolking in de VS flink daalt door vergrijzing, wat maakt dat de uitgaven aan zorgkosten stijgen en de belastinginkomsten dalen. Het maakt dat de staatsschuld nog lastiger te dragen valt en dat bijvoorbeeld de kosten van het enorme militaire apparaat zwaarder drukken op de begroting.

Maar een afnemende immigratie of bevolkingskrimp heeft ook minder voor de hand liggende gevolgen. Het werk voor de centrale bank wordt ook een stuk lastiger, want de betekenis van economische indicatoren, waar de Fed op vaart, verandert drastisch.

Grote fout

Zo daalden de banencijfers drastisch, dit jaar van 100.000 nieuw gecreëerde banen naar nog slechts 30.000 per maand. Aan de Fed nu de taak of dat duidt op naderende economische tegenwind, of gewoon komt doordat er minder mensen bijkomen in de beroepsbevolking. In het eerste geval zou het voor de hand liggen de rente te verlagen, in het tweede geval kan dat een grote fout zijn, waarschuwt The Economist.

Voorstanders van het strenge immigratiebeleid wijzen erop dat er een onderscheid wordt gemaakt tussen hoogopgeleide kenniswerkers en ongeschoolde immigranten. Tegelijkertijd stelt The Economist dat dat onderscheid in de praktijk er helemaal niet is. Trump pakt met zijn voornemen om visa voor kenniswerkers honderdduizend dollar per jaar te laten kosten, de kenniswerkers net zo hard aan. Bij de uitgezette werknemers in de Hyundai-fabriek waren veel hoogopgeleide kenniswerkers.

De gevolgen op korte termijn, zoals honderdduizenden onvervulde vacatures, kan de Amerikaanse samenleving nog net opvangen. Op lange termijn wordt de Amerikaanse economie blijvend geschaad. Migranten, ook de laaggeschoolde schoonmakers en obers, zorgen ervoor dat er ruimte ontstaat voor hoogopgeleiden om hun geschoolde werk te doen. Het IMF berekende eerder dat een toename van 1 procentpunt van het aandeel migranten in de beroepsbevolking van een land, zorgt voor een stijging van het bbp met 2 procent.

Alhoewel president Trump voornamelijk op dit thema gekozen lijkt te zijn volgens het blad, noemt inmiddels 79 procent van Amerikanen immigratie ‘goed voor het land’. Nooit eerder was dat percentage zo hoog.

EINDE

‘Traditionele visie

19 AUGUSTUS 2025

Het Verdrag van München uit 1938 is een van de belangrijkste politieke verdragen uit de twintigste eeuw. Wat spraken de Europese mogendheden van die tijd in dit verdrag af? Wie waren de hoofdrolspelers? Waarom en hoe kwam het Verdrag van München tot stand? En welke gevolgen heeft dit verdrag gehad?

Het Verdrag van München kwam tot stand op 30 september 1938 en vormde de afsluiting van de Conferentie van München, een internationale politieke vergadering waarbij de grote mogendheden Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië knopen doorhakten over wat er met Tsjecho-Slowakije moest gebeuren, nadat het Tsjechische deelgebied Sudetenland door nazi-Duitsland was geannexeerd. 

Het Verdrag van München wordt wel beschouwd als het hoogtepunt van de appeasementpolitiek die Groot-Brittannië en Frankrijk in het interbellum voerden. Vaak wordt in het verband van de Conferentie van München de uitspraak van Neville Chamberlain (1869-1940), de Britse minister van Buitenlandse Zaken aangehaald, die meende dat de internationale vrede met het Verdrag van München gegarandeerd was. Toen hij in de middag van 30 september 1938 op Heston Airport in Londen uit het vliegtuig stapte en kort erna bij 10 Downing Street arriveerde, sprak Chamberlain tegen de pers tweemaal zijn beroemd geworden Peace for our time-speech uit:

“My good friends, for the second time in our history, a British Prime Minister has returned from Germany bringing peace with honour. I believe it is peace for our time… Go home and get a nice quiet sleep.”

De aanloop naar München (1933-1938): hoofdlijnen uit de binnenlandse en buitenlandse politiek van nazi-Duitsland

Toen Adolf Hitler op 30 januari 1933 Rijkskanselier van Duitsland werd, kwam er een einde aan de instabiele Weimarrepubliek. In de eerste jaren van zijn regering focuste Hitler vooral op het regelen van binnenlandse aangelegenheden. Hij bouwde een dictatoriale staat op (via Gleichschaltung), schakelde politieke tegenstanders uit (via concentratiekampen en tijdens de Nacht van de Lange Messen in juni 1934), voerde anti-Joodse wetgeving in (zoals de Neurenberger Rassenwetten, 1935) en hervormde de economie via het Neue Plan van Hjalmar Schacht (vanaf september 1934) en vanaf 1937 Walther Funk, waarbij het economische accent op autarkie, de opbouw van de (oorlogs)industrie en meer export kwam te liggen.

De koers van Hitlers buitenlandse politiek was voor andere grote mogendheden in Europa niet meteen helder. Maar al enkele dagen na zijn machtsovername maakte Adolf Hitler intern aan zijn militaire staf duidelijk wat zijn intenties waren. In Hitlers zogenoemde ‘geheime tafelrede’ van 3 februari 1933, gehouden voor de hoogste generaals van de Wehrmacht, maakte hij duidelijk wat de bedoeling was. Hitler sprak in deze rede over zijn wens om nieuw Lebensraum im Osten te vinden en gaf aan dat de te veroveren gebieden zo snel mogelijk gegermaniseerd dienden te worden.

 

Vanaf 1935 kregen Hitlers agressieve internationale plannen stap voor stap vorm. In maart 1935 ging na een volksstemming het Saarland weer van Franse in Duitse handen over, conform het Verdrag van Versailles. Halverwege diezelfde maand voerde Hitler de dienstplicht weer in, een maatregel die linea recta tegenover de afspraken uit het Verdrag van Versailles stond. Internationaal provocerend was zeker ook de Duitse bezetting van het Rijnland op 7 maart 1936, waarop andere Europese grootmachten niet reageerden. Intussen ging nazi-Duitsland ook op zoek naar bondgenoten. Op 1 november 1936 kwam de As Rome-Berlijn tot stand, gevolgd door het Antikominternpact tussen Duitsland en Japan een drietal weken later. In november 1937 trad ook Italië toe tot dit laatstgenoemde pact. Onderling werd afgesproken dat de drie landen neutraal zouden blijven als een van hen in een militair conflict met de Sovjet-Unie zou raken.

Op 5 november 1937 werd tijdens een hoge militaire vergadering van Hitler met de legertop, marinetop en luchtmacht-generaals het Hossbach Memorandum opgesteld. Tijdens de bijeenkomst onthulde Hitler zijn plannen om, als het kon in de zomer van 1938, Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije te annexeren. Hitler sprak hierbij de verwachting uit – en kreeg daarin gelijk – dat Groot-Brittannië en Frankrijk niet zouden ingrijpen bij dit Duitse landjepik. Op de achtergrond was de Wehrmacht inmiddels, sinds mei 1937, bezig om het militaire plan Fall Grün uit te werken, de codenaam voor een aanval op Tsjecho-Slowakije. Dit aanvalsplan was op 21 december 1937 klaar. De nazi’s waren om drie redenen geïnteresseerd in Tsjecho-Slowakije en specifiek het Sudentenland: vanwege de bijna drie miljoen Sudeten-Duitsers daar (90 procent van de totale bevolking), historisch gezien omdat Bohemen en Moravië (Tsjechië) deel uitgemaakt hadden van het Heilige Roomse Rijk – door Hitler ‘Das Erste Reich’ genoemd (het ‘Zweite Reich’ was het Keizerrijk (1871-1918) en het ‘Dritte Reich’ was het aanstaande duizendjarige Groot-Duitsland) – en omdat de meeste industrie van Tsjecho-Slowakije in het Sudetenland was gevestigd.

Vanaf 1938 ging Hitler over tot een meer praktische agressieve veroveringspolitiek. De eerste ‘grote daad’ was de Anschluss van Oostenrijk, in maart 1938. Jaren eerder al had Hitler geprobeerd om via een interne machtsovername Oostenrijk in handen te krijgen. Op 25 juli 1934 vermoordden Oostenrijkse nazi’s kanselier Engelbert Dolfuss, maar omdat Benito Mussolini troepen richting de Brennerpas stuurde, mislukte de poging van de nazi’s om de macht over te nemen. In 1938 stond nazi-Duitsland er in dit opzicht een stuk sterker voor, vanwege het bondgenootschap dat in november 1936 met fascistisch Italië was gesloten.

Kort na deze succesvolle gebiedsuitbreiding – Frankrijk, Engeland en Italië grepen niet in – besloot Hitler dat de volgende annexatie moest volgen: Tsjecho-Slowakije. Op 28 maart 1938 had Hitler een gesprek met Konrad Henlein, de leider van de Sudetendeutscher Partei in Tsjecho-Slowakije die de circa drie miljoen Duitsers in het Sudetenland vertegenwoordigde. Henlein zette de regering in Praag in april onder druk en eiste autonomie voor de Sudeten-Duitsers. De spanningen tussen Berlijn en Praag liepen hierdoor snel op.

Op 20 mei 1938 besloot het Tsjecho-Slowaakse leger over te gaan tot mobilisatie, omdat men vermoedde dat een Duitse inval aanstaande was. Deze gebeurtenis wordt ook wel aangeduid als de ‘Wochenendekrise’. Tien dagen later, op 30 mei 1938 liet Hitler aan de Wehrmacht doorschemeren dat er een militaire actie aanstaande was en zei hij, in het openbaar, dat het Sudetenland de laatste gebiedseis van Duitsland was. Enkele maanden later, op 15 september, ging Chamberlain tot ieders verrassing naar Berchtesgaden, waar hij Hitler ontmoette voor een onderonsje over Tsjecho-Slowakije. In dit gesprek zette Hitler Chamberlain onder druk en eiste hij het Sudetenland op. Chamberlain gaf toe, in de hoop dat een oorlog hiermee van de baan zou zijn. Een week later, van 22 tot 24 september 1938, ontmoetten Hitler en Chamberlain elkaar opnieuw in het Rheinhotel Dreesen in Bad Godesberg (een wijk in Bonn). In dit gesprek ging Hitler een stapje verder door te eisen dat het Duitse leger direct het Sudetenland zou mogen intrekken.

Nu hield Chamberlain halt. De Britse regering besloot, samen met de Amerikaanse president Franklin Roosevelt, om de Italiaanse leider Mussolini als bemiddelaar om hulp te vragen. Deze belegde op 29 en 30 september de Conferentie van München.

De Conferentie van München & het Verdrag van München

Op de Conferentie van München waren de vertegenwoordigers van vier Europese grootmachten aanwezig: Engeland (Neville Chamberlain), Duitsland (Adolf Hitler), Italië (Benito Mussolini) en Frankrijk (Édouard Daladier). De opvallendste afwezige in München was Tsjecho-Slowakije, het land waarover de beslissingen zouden vallen. Om deze reden werd het uiteindelijke Verdrag van München ook wel aangeduid als het ‘Diktat von München’ of het ‘Münchner Diktat’. Ook de Sovjet-Unie onder Jozef Stalin had geen uitnodiging voor het congres in München ontvangen, terwijl verder de Verenigde Staten (Roosevelt) niet aanwezig waren. 

Op de Conferentie van München werd besloten dat Duitsland een dag later het Sudetenland mocht annexeren en af zou zien van verdere territoriale expansie. Tegelijk kregen ook Polen en Hongarije, die – daartoe eerder door Hermann Göring aangespoord – ook gebiedseisen op tafel hadden gelegd, ook een stuk Tsjechisch-Slowaakse grond: de Těšín-regio (ook het Olsa-gebied genoemd) voor Polen en het zuiden van Slowakije en een stuk Karpaten voor Hongarije.

In de vroege nacht van 30 september 1938, omstreeks 2.00 uur, kwam de tekst van het Verdrag van München (in het Duits ‘Münchner Abkommen’ geheten) tot stand, dat als volgt luidde [eigen vertaling]:

“Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Italië hebben – rekening houdend met de overeenkomst die in principe al is bereikt voor de overdracht van het Sudeten-Duitse grondgebied aan Duitsland – overeenstemming bereikt over de volgende voorwaarden die van toepassing zijn op de genoemde overdracht en de daarna te nemen maatregelen. Door deze overeenkomst houden zij zich ieder verantwoordelijk voor de stappen die nodig zijn om de uitvoering ervan te verzekeren: 

1. De evacuatie begint op 1 oktober.

2. Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Italië komen overeen dat de evacuatie van het grondgebied op 10 oktober voltooid dient te zijn, zonder dat bestaande instellingen opgeheven worden en dat de Tsjecho-slowaakse regering verantwoordelijk zal worden gehouden voor het uitvoeren van de evacuatie zonder schade aan de genoemde instellingen.

3. De voorwaarden voor de evacuatie zullen in detail worden vastgesteld door een internationale commissie, samengesteld uit vertegenwoordigers van Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië en Tsjecho-Slowakije.

4. De bezetting in fasen van het overwegend Duitse grondgebied door Duitse troepen begint op 1 oktober. De vier gebieden die op de bijgevoegde kaart zijn aangegeven, zullen in deze volgorde worden bezet door Duitse legereenheden: het gebied met nr. I op 1 en 2 oktober, het gebied met nr.II op 2 en 3 oktober; het gebied gemarkeerd met nr.III op 3, 4 en 5 oktober; het grondgebied gemarkeerd met nr.IV op 6 en 7 oktober. Het resterende gebied met een overwegend Duits karakter zal zo snel mogelijk worden vastgesteld door de bovengenoemde internationale commissie en tegen 10 oktober worden bezet door Duitse troepen.

5. De in het derde lid bedoelde internationale commissie stelt de grondgebieden vast waar een volksraadpleging wordt gehouden. Deze gebieden zullen worden bezet door internationale instellingen, totdat de volksraadpleging is afgelopen. Dezelfde commissie stelt de voorwaarden vast waaronder de volksraadpleging gehouden zal worden, uitgaande van de voorwaarden van de Saarraadpleging. De commissie stelt ook een datum vast, niet later dan eind november 1938, waarop de volksraadpleging zal plaatsvinden.

6. De definitieve vaststelling van de grens wordt bepaald door de internationale commissie. Deze commissie zal ook het recht hebben om aan de vier mogendheden, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Italië, in bepaalde uitzonderlijke gevallen kleine wijzigingen aan te bevelen in de strikt etnografische afbakening van de zones die zonder volksraadpleging moeten worden overgedragen.

7. Er is een optierecht in en uit de over te dragen gebieden. Deze optie moet worden uitgevoerd binnen zes maanden na de datum van deze overeenkomst. Een Duits-Tsjecho-Slowaakse commissie zal de details van de optie bepalen, methoden voorstellen om de overdracht van bevolking te vergemakkelijken en principekwesties oplossen die uit de genoemde overdracht voortvloeien.

8. De Tsjecho-Slowaakse regering zal binnen een periode van vier weken na de datum van deze overeenkomst alle Sudeten-Duitsers die de wens hebben van hun politieambt of militaire functie te worden ontheven, hen die ruimte bieden. En de Tsjecho-Slowaakse regering zal binnen dezelfde periode Sudeten-Duitse gevangenen vrijlaten die een gevangenisstraf uitzitten voor politieke misdrijven.

Adolf Hitler
Neville Chamberlain
Edouard Daladier
Benito Mussolini

In de ochtend die volgde hadden Neville Chamberlain en Adolf Hitler nog een gezamenlijk onderhoud, waarin het volgende op schrift werd gesteld. Feitelijk betrof het een Brits-Duits niet-aanvalsverdrag:

“Wij, de Duitse Führer en bondskanselier en de Britse premier, hebben vandaag nog een bijeenkomst gehad en zijn het erover eens dat we erkennen dat de kwestie van de Anglo-Duitse betrekkingen van het grootste belang is voor de twee landen en voor Europa.

Wij beschouwen de overeenkomst die gisteravond is ondertekend en de Anglo-Duitse Marine-overeenkomst als symbolisch voor de wens van onze twee volkeren om nooit meer oorlog met elkaar te beginnen.

We zijn vastbesloten dat de methode van overleg de methode is die gebruikt kan worden om alle andere kwesties te behandelen die onze twee landen aangaan. En we zijn vastbesloten om onze inspanningen voort te zetten om mogelijke bronnen van verschillen weg te nemen en zo bij te dragen aan het verzekeren van de vrede in Europa.

Adolf Hitler
Neville Chamberlain

30 september 1938”

Gevolgen van en reacties op het Verdrag van München (1938-1939)

Op 30 september 1938 reageerde Tsjecho-Slowaakse minister van Buitenlandse Zaken, Kamil Krofta, op de voor zijn land uitzichtsloze situatie in het bijzijn van de Britse, Franse en Italiaanse ambassadeurs:

Namens de president van de republiek en mijn regering verklaar ik dat we ons zullen onderwerpen aan de beslissingen die in München zijn genomen zonder ons en tegen ons. […] We willen geen kritiek leveren, maar dit is een ramp voor ons die we niet verdienen. We onderwerpen ons en we zullen proberen om onze inwoners een vredig leven te verzekeren. Ik weet niet of uw landen zullen profiteren van de beslissing die in München is genomen. Maar wij zijn niet het laatste land, andere landen zullen na ons volgen.”

Op 1 oktober 1938 bezetten Duitse troepen het Sudetenland en werd dit gebied geannexeerd en bij Duitsland gevoegd. Tussen 2 en 11 oktober 1938 trokken ook Poolse en Hongaarse legerdivisies Tsjecho-Slowakije binnen en eisten hun gebiedsdelen op: de Těšín-regio door Polen, en Zuid-Slowakije en het Oekraïense deel van de Karpaten (Hongarije).

Duitsland nam geen genoegen met het Sudetenland, maar wilde het volledige Tsjecho-Slowaakse gebied annexeren. Dat gebeurde binnen een half jaar na de inlijving van het Sudetenland. Op 15 maart 1939 trok de Duitse Wehrmacht Tsjecho-Slowakije binnen en annexeerde ook de rest van het land. Deze schending van het Verdrag van München leidde tot niet meer dan enkele verontwaardigde protesten van de westerse grootmachten. Opnieuw zo’n half jaar later, op 1 september 1939, viel het Duitse leger Polen binnen en begon een nieuwe wereldoorlog.

De internationaal-politieke reacties op het Verdrag van München van 30 september 1938 waren wisselend. Winston Churchill sprak van een grote blunder. In het Britse Lagerhuis (House of Commons) stelde hij in een speech op 5 oktober:

We hebben een totale en regelrechte nederlaag geleden… Jullie zullen zien dat in een periode van enkele jaren, of enkele maanden, Tsjecho-Slowakije zal worden overspoeld door het naziregime. We zijn op weg naar een ramp van de eerste omvang.

 

In Nederland zei SDAP-voorzitter Koos Vorrink februari 1939 dat hij ‘geen zucht van verlichting heb geslaakt na dat akkoord van München’. Vorrink vervolgde zijn speech met de woorden:

Het ware gezicht van den vrede van München is (…) dat honderdduizenden menschen tegen hun wil onder de tirannie van het nationaal-socialisme werden gebracht.

Toenmalig minister-president Hendrikus Colijn sprak aan de vooravond van de Conferentie van München: ‘We behoeven, naar mijn vaste overtuiging, thans in eerste instantie geen schending van ons grondgebied te duchten.’ De ARP-voorman wilde het Nederlandse volk vooral geruststellen. De meeste periodieken reageerden hetzelfde en waren bovenal opgelucht, zo lezen we in het Historisch Nieuwsblad:

 

‘München bracht redding,’ kopte het katholieke dagblad De Tijd. De Telegraaf sprak van een ‘kolossale opluchting’ en benadrukte dat ook Hitler belangrijke concessies had gedaan. De liberale Haagse krant Het Vaderland beschreef hoe de stemming in de residentie zichtbaar was opgeknapt, en dat er in de loop van de dag bij steeds meer woningen en bedrijven de vlag werd uitgestoken: ‘Kennelijk bracht de een den ander op de goede gedachte.’ De Standaard, het blad van Colijns Anti-Revolutionaire Partij, ging ervan uit dat iedereen die ‘niet elk Godsgeloof verloren heeft, de Koning der Koningen gedankt [zal] hebben voor deze schier ongedachte uitredding’. En enkele dagen later beschreef Anton Mussert in Volk en Vaderland de inlijving van het Sudetenland als ‘overwinning van gerechtigheid en vrede’.

Pas in 1973, toen de Koude Oorlog al decennialang gaande was, werd het Verdrag van München officieel nietig verklaard. West-Duitsland (BRD) en de Tsjecho-Slowaakse Socialistische Republiek sloten toen het Verdrag van Praag (11 december 1973), dat het jaar erop geratificeerd werd.

 

Kader: Tijdlijn met belangrijke gebeurtenissen (1933-1938)

• 30 januari 1933 – Adolf Hitler wordt Rijkskanselier van Duitsland en schaft de democratie af.
• 1 maart 1935 – Duitsland krijgt weer zeggenschap over het Saarland, na een volksstemming.
• 7 maart 1936 – Duitse troepen bezetten het Rijnland.
• 1 november 1936 – Totstandkoming van de As Rome-Berlijn.
• Mei 1937 – De Duitse Wehrmacht begint met het opstellen van Fall Grün, een aanvalsplan op Tsjecho-Slowakije. Dit plan was op 21 december 1937 afgerond.
• 5 november 1937 – Hossbach Memorandum. Tijdens een militair topoverleg maakt Hitler duidelijk dat hij binnen een jaar Oostenrijk en Tsjecho-Slowakije wil annexeren.
• 11 en 12 maart 1938 – Duitse troepen trekken Oostenrijk binnen en annexeren hun buurland. Deze gebeurtenis is bekend als ‘Die Anschluss’ of ‘Die Anschluß’ (de aansluiting).
• 28 maart 1938 – Hitler dringt er bij Konrad Henlein, de leider van de Sudetendeutscher Partei in Tsjecho-Slowakije, op aan om van de Tsjecho-Slowaakse regering autonomie voor de Sudeten-Duitsers te eisen. Henlein doet dit in april.
• 6 tot 15 juli 1938 – Conferentie van Évian in de plaats Évian-les-Bains, in het oosten van Frankrijk. Vertegenwoordigers van 32 landen bediscussieerden, op initiatief van de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt, het probleem van Joodse vluchtelingen uit nazi-Duitsland. Grote mogendheden als de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk boden Joodse vluchtelingen geen significante extra ruimte om naar hun land te komen.
• 20 mei 1938 – Mobilisatie van het Tsjecho-Slowaakse leger tijdens de ‘Wochenendekrise’.
• 30 mei 1938 – Hitler meldt de Wehrmacht dat er binnenkort een militaire campagne volgt. Tegelijk zegt hij in een speech dat het Sudetenland de laatste territoriale Duits wens is.
• 3 augustus tot 5 september 1938 – De Britse politicus Lord Runciman is in Tsjecho-Slowakije en probeert daar te bemiddelen tussen de Duitsers en de Tsjecho-Slowaken. Tot teleurstelling van de regering onder Edvard Beneš liet Runciman zijn oren vooral hangen naar de argumenten van de Sudeten-Duitsers.
• 12 september 1938 – Op een partijbijeenkomst van de NSDAP in Neurenberg haalt Hitler fel uit naar Tjsecho-Slowakije. Hij stelt dat de Praagse regering de Sudeten-Duitsers onderdrukt. Hierna breekt er in het Sudetenland een opstand tegen de Tsjecho-Slowakije regering uit, met tientallen dodelijke slachtoffers. De Amerikaanse radiozender CBS Radio zendt Hitlers speech live uit. Voor veel Amerikanen is dit de eerste keer dat ze Hitlers stem horen.
• 13 september 1938 – Chamberlain bericht Hitler dat hij bereid is om hem direct te ontmoeten.
• 15 september 1938 – Adolf Hitler en Neville Chamberlain ontmoeten elkaar voor het eerst in levenden lijve in Hitlers residentie in Berchtesgaden in het uiterste zuiden van Duitsland. Hitler maakt zijn wensen bekend: de annexatie van het Sudetenland. Een week later, van 22 tot 24 september, ontmoeten Hitler en Chamberlain elkaar nogmaals in Duitsland. Hitler voert de druk flink op en eist dat de Wehrmacht Tsjecho-Slowakije direct mag binnentrekken.
• 23 september 1938 – De algehele mobilisatie van het Tsjecho-Slowaakse leger vindt plaats.
• 25 september 1938 – Chamberlain wijst namens Groot-Brittannië de Duitse annexatie-eisen van de hand.
• 26 september 1938 – Gedeeltelijke mobilisatie van het Franse leger. Diezelfde dag houdt Hitler in de Sportpalast in Berlijn een vlammende rede, waarin hij met een aanval op Tsjecho-Slowakije dreigt. Een Duitse aanval kan alleen worden afgewend als de Tsjecho-Slowaakse regering voor 28 september 14.00 uur aan Hitlers eisen tegemoet zou komen, zo maakt de Führer duidelijk.
• 27 september 1938 – Joegoslavië, de Verenigde Staten en Roemenië waarschuwen Duitsland om geen actie te ondernemen. Deze dag mobiliseert Duitsland 19 Wehrmacht-divisies. Chamberlain en Roosevelt benaderen de Italiaanse dictator Mussolini met de vraag om te bemiddelen.
• 28 september 1938 – Mussolini slaagt erin Hitler te overtuigen om een internationaal overleg te houden. Dit leidt tot de Conferentie van München op 29 en 30 september 1938.
• 29 september 1938 – De Conferentie van Berlijn begint en leidt nog diezelfde nacht tot het Verdrag van München, waarbij het Sudetenland Duitsland toekomt. Tsjecho-Slowakije kreeg een internationale garantie dat de rest van het grondgebied van het land autonoom zou blijven.
• 30 september 1938 – Hitler en Chamberlain hebben nog een afzonderlijk gesprek en zetten extra afspraken op papier. Diezelfde dag keert Chamberlain terug op Britse bodem en spreekt in Londen de historische woorden ‘Peace for our time’ uit.
• 1 oktober 1938 – Duitse troepen marcheren het Sudetenland in en voegen het gebied bij Duitsland.
• 15 maart 1939 – Duitse troepen bezetten de rest van Tsjecho-Slowakije en annexeren daarmee, in strijd met het Akkoord van München, het complete land.
• 23 augustus 1939 – Stalin en Hitler sluiten het Molotov-Ribbentrop Pact, een non-aanvalsverdrag tussen nazi-Duitsland en de communistische Sovjet-Unie.
• 1 september 1939 – Duitsland valt Polen binnen. Hierop verklaart Engeland Duitsland de oorlog en begint de Tweede Wereldoorlog.

EINDE

EU-landen houden vast aan bondgenoot VS, ook na Groenland-dreiging

23 JANUARI 2026

EINDE