Venezuela en de drugshandel: wat is er waar van de beschuldigingen?
Venezuela wacht nog in spanning af wat er gaat gebeuren na de dreigementen van president Trump dat er snel Amerikaanse militaire acties op Venezolaanse bodem komen. Trump zou de Venezolaanse leider Maduro een -inmiddels verstreken – deadline hebben gegeven om op te stappen.
Washington legt de militaire opbouw tegen Venezuela uit als een campagne tegen “narcoterrorisme”. De Amerikanen beschuldigen Maduro en zijn regime van leidinggeven aan het Cartel de los Soles, dat op grote schaal drugs naar de VS zou smokkelen. Maar onafhankelijke deskundigen zeggen dat Trump de Venezolaanse rol in de internationale drugshandel overdrijft.
Fentanyl
Een van de misvattingen die door Trump zijn verspreid betreft fentanyl. In september zei hij dat die dodelijke drug werd gesmokkeld aan boord van Venezolaanse drugsboten die door de Amerikaanse krijgsmacht waren opgeblazen.
Experts waren er snel bij om erop te wijzen dat Venezuela geen rol speelt in de export van fentanyl, dat in de VS honderdduizenden doden heeft veroorzaakt. Toch gaan de aanvallen op speedboten door en zijn er intussen 22 incidenten bekend, waarbij in totaal 87 mensen zijn omgekomen.
Smokkelroutes
Cocaïne wordt daarentegen wel verscheept vanuit Venezuela, onder meer naar de VS. Al is het aandeel dat via Venezolaans gebied naar Noord-Amerika wordt vervoerd beperkt in vergelijking met de export uit Colombia en Ecuador.
Het US Southern Command, dat operationeel verantwoordelijk is voor de Amerikaanse strijdkrachten ten zuiden van de VS, meldde in 2022 dat 80 procent van de drugs bestemd voor de Verenigde Staten via de oostelijke Stille Oceaan wordt vervoerd. Dat betekent dat maximaal 20 procent via de Caribische Zee gaat. Daarvan zou een deel vanaf de Venezolaanse kust vertrekken.
Die verhoudingen kloppen in grote lijnen nog steeds, bevestigt criminoloog en onderzoeksjournalist Bram Ebus vanuit zijn standplaats in Colombia. “De Caribische route is moeilijk. Daar patrouilleert ook de Nederlandse marine en zijn er Amerikaanse militaire oefeningen. En het is sowieso niet een belangrijke route voor de smokkel vanuit Venezuela naar de VS. Wel gaan er veel drugs via Venezuela en de Cariben naar Europa.”
Daarin speelt de Orinoco-rivier een belangrijke rol, zegt Ebus. Colombiaanse cocaïne wordt vlak voordat de rivier uitmondt in de Caribische Zee op duikboten geladen, die vervolgens doorvaren naar een afgesproken plek op zee. Daar wordt de lading op grote containerschepen overgeslagen.
Ebus: “Dat zijn schepen die niet varen onder de vlag van Venezuela, maar van Brazilië of de Caribische eilanden. Als die drugs in Europese havens worden onderschept, blijft de rol van Venezuela onzichtbaar en daarom zien we dat land weinig terug in de statistieken.”
Naast het zeevervoer gaat een veel kleiner deel van de Zuid-Amerikaanse cocaïnesmokkel via de lucht. Ook vanuit Venezuela. “Er zijn daar veel clandestiene vliegveldjes waar kleine toestellen vertrekken richting Midden-Amerika”, zegt Ebus. “Op die manier komen drugs toch in de Verenigde Staten terecht.”
De Amerikaanse overheid doet schattingen van de totale doorvoer via Venezuela. In 2020 ging het ministerie van Buitenlandse Zaken uit van tussen de 200 en 250 ton cocaïne per jaar, wat zou neerkomen op “10 tot 13 procent” van de wereldwijde cocaïneproductie, meldt het ministerie.
De drugsdoorvoer zou in Venezuela nooit op zo’n schaal lukken zonder medewerking van de overheid en het leger. “Hooggeplaatste officieren zijn zeker actief in de drugsindustrie”, zegt Ebus. Hij schetst een beeld van brede corruptie binnen het leger, de politie, de regering en onder staatsgouverneurs en lagere ambtenaren. “Het gaat om individuen. Die heffen een soort belasting die smokkelaars betalen om ongehinderd bepaalde routes via de wegen of de rivieren te kunnen gebruiken. Maar deze individuen zijn soms ook betrokken bij het rechtstreeks regelen van internationale drugsverschepingen.”
Tegelijkertijd komt het ook voor dat de Venezolaanse autoriteiten melding maken van inbeslagname van illegale drugs, vooral langs de grens met Colombia. Volgens analist Phil Gunson van de International Crisis Group in Caracas doet dat niets af aan het feit dat er corruptie binnen de overheid plaatsvindt. “Niet alles dat door Venezuela wordt vervoerd is gevrijwaard van inbeslagname, dus drugs worden meegenomen, lichte vliegtuigen vernield en clandestiene landingsbanen onbruikbaar gemaakt. Maar dat kan nog steeds betekenen dat hoge officieren en politici geld aannemen van de narcos”, zegt hij.
Maar het Cartel de los Soles, dat volgens de regering-Trump onder leiding staat van president Maduro en als terroristische organisatie geldt, vinden Gunson en onderzoeker Ebus een verzinsel. Ebus stelt dat Venezolaanse overheidsfunctionarissen niet als kartel opereren en dat Washington het als voorwendsel gebruikt om het regime-Maduro als geheel onder druk te zetten. “Het voornaamste doel is niet zozeer om de drugs tegen te houden, maar om te laten zien dat ze de baas zijn in het westelijk halfrond.”
EINDE
VRTNIEUWS
Olie? Of toch drugs? Waarom de VS president Maduro gevangenneemt tijdens een verrassingsaanval
Dat de Verenigde Staten Venezuela aanvallen, verbaast weinig analisten. De Amerikanen bouwen al maanden hun militaire aanwezigheid in de Caribische zee op. Naar schatting bevinden zich ongeveer 15.000 militairen in de regio.
Ook het vliegdekschip USS Gerald Ford met tientallen gevechtsvliegtuigen, verschillende oorlogsschepen, schepen van de kustwacht en een onderzeeër liggen er al even te dobberen.
Nu de hoofdstad Caracas onder vuur is genomen en de Venezolaanse president Nicolás Maduro is gevangengenomen, stellen velen zich 1 vraag: waarom vallen de Amerikanen Venezuela aan? Er zijn meerdere antwoorden op die vraag.
Drugshandel en kartels
Officieel liggen drugs aan de basis van de Amerikaanse interventie in Venezuela. Bij zijn aantreden maakte Donald Trump duidelijk dat hij van de ‘war on drugs’ een prioriteit wilde maken. Drugskartels zijn gelijkgesteld aan terroristische organisaties, het leger bombardeert vermoedelijke drugsboten in de Caribische zee en onder de ‘HALT Fentanyl Act’ krijgen drugsdealers die fentanyl verkopen strengere straffen.
Fentanyl is een stof die 50 keer sterker is dan heroïne en die 60 procent van de overdoses in de VS veroorzaakt. Volgens de Amerikanen komt die fentanyl, samen met cocaïne, uit Venezuela. Daarnaast beschouwt het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken president Maduro als leider van het ‘Cartel de los Soles’, vertaald als het ‘Kartel van de Zonnen’. Dat de beruchte Tren de Aragua-bende haar roots in Venezuela kent, helpt ook niet.
Sinds 2020 loopt in de staat New York ook een arrestatiebevel tegen Maduro, vanwege drugstrafiek en corruptie. Dat zegt Björn Soenens, Amerikakenner voor VRT NWS. “Nu de Amerikanen Maduro in handen hebben, zegt Trump dat zijn land handelt volgens het recht en hem wel moest arresteren. Het zou dus kunnen dat Maduro in een gevangenis in New York zal eindigen.”
Analisten zijn toch kritisch over die verklaring voor de druk en militaire aanval op Venezuela. Er vloeien inderdaad veel drugs door het land, maar fentanyl maakt daar slechts een klein deel van uit en wordt niet hoofdzakelijk uitgevoerd richting de Verenigde Staten. Cocaïne is er wel, maar een groot deel daarvan gaat via de havens richting Europa.
Regimewissel en invloed vergroten
De grote reden om militaire acties op te starten? Maduro te pakken krijgen. “De Amerikanen hebben alle middelen gebruikt om dat doel te bereiken”, zegt Soenens.
Dat de radicaal-linkse leider aan de macht was in Venezuela, was een doorn in het oog van de regering-Trump. In die regering zetelen ook enkele politici die zich al lang tegen Maduro richten, zoals minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio. Als zoon van Cubaanse immigranten probeert Rubio al zijn hele carrière de sterke band tussen Venezuela en Cuba te verbreken.
Daarnaast is Amerikaanse interventie in Latijns-Amerika niet nieuw. “Trump heeft gehandeld volgens een eigen soort Monroe-doctrine, vernoemd naar president James Monroe. Die stelde dat Amerika voor de Amerikanen is”, legt Soenens uit. Monroe beloofde zich niet met Europese aangelegenheden te bemoeien, zolang de Europeanen zich niet zouden mengen in ‘de Amerikaanse achtertuin’, namelijk Midden- en Zuid-Amerika.
In de 20e eeuw heeft de CIA verschillende pogingen ondernomen om regimewissels in Latijns-Amerikaanse landen te verwezenlijken. Het gaat daarbij over acties in onder meer Panama, Nicaragua, Cuba en Guatemala. Dat heeft echter meermaals instabiele situaties veroorzaakt in die landen.
Ook nu probeert Trump een regimewissel te bereiken. Hij sprak al zijn steun uit voor María Corina Machado, de rechts-conservatieve politica en oppositieleider die vorig jaar de Nobelprijs voor de Vrede won. In december hadden de Amerikanen haar nog geholpen om het land uit te geraken.
De Amerikaanse regering vindt ook dat Maduro te sterke banden onderhield met China en Rusland. “Venezuela leunt nogal hard aan tegen die landen”, zegt Soenens, “en Amerika heeft nog steeds het grote doel om Rusland en China geopolitiek de pas af te snijden.”
“Het signaal voor de volgende leider is duidelijk: het nieuwe regime moet zich vriendelijker opstellen tegenover de Amerikanen, waardoor de Verenigde Staten opnieuw voet aan de grond krijgen in Venezuela.” En Venezuela zou ook best zijn markt opnieuw openzetten voor de Amerikanen, want daar ligt de laatste verklaring voor de militaire interventie…
Olie
Venezuela heeft heel wat natuurlijke rijkdommen, maar 1 grondstof is van groot belang: olie. Venezuela zou de grootste olievoorraad ter wereld in de grond hebben zitten, waarmee maar liefst meer dan 300 miljard olievaten gevuld zouden kunnen worden.
De olieproductie in Venezuela blijft echter ondermaats. In het begin van de jaren 2000 heeft de regering meer controle ingevoerd op de nationale oliemaatschappij PDVSA. Dat leidde tot een ‘brain drain’, wat de productie deed dalen. Onder president Barack Obama hebben de Verenigde Staten daarnaast heel wat sancties ingevoerd tegen Venezuela, waardoor buitenlandse investeringen moeilijker werden.